Aapenland (1788)

vrijdag 9 februari 2007

Een man loopt, wanhopig, heen en weer langs de vaart die achter zijn huis loopt. Hij heeft ontdekt dat om de een of andere reden daar in het water gevallen zijn: zijn vrouw, zijn paard, zijn dienstmeisje en zijn hond. Geen van die vier kan zwemmen.

Hij is in paniek: wie moet hij het eerst redden? Hij probeert na te denken. Zijn vrouw? Dat ligt voor de hand. Maar ze is al oud en hij beleeft er niet veel plezier meer aan. Zijn paard dan? Het beest was duur genoeg. Misschien zijn trouwe hond?...Of toch maar het dienstmeisje? Dáár heeft hij bepaald wél plezier van gehad... bij enig nadenken moet hij zelfs de mogelijkheid aannemen dat er vijf levende wezens in het water liggen.

De man overlegt lang, wie te redden. Hij komt tot een besluit. Hij keert zich naar het water. Hij ziet niets meer, en is verbaasd: blijkbaar is iedereen en alles al verdronken. In de verte hoort hij sirenes: de politie is in aantocht. Hij ziet ook woedende mensen naderen, gewapend met alles wat ze hebben kunnen vinden. Geschreeuw: ‘dood hem!’ Hij begrijpt dat hij de klos is; iedereen denkt dat hij schuld heeft aan de verdrinkingsdood van zijn dierbaren. Deze keer neemt hij sneller een besluit: hij neemt de benen, en loopt en loopt, tot hij in het Apenland terechtkomt.

Deze verdrinkingsscène is het eerste hoofdstukje in een reeks van nog vele, vele andere hoofdstukjes met krankzinnige gebeurtenissen.

Ik verklap de inhoud daarvan niet - maar u begrijpt dat ik het heb over een zeer leerzaam werkje. De tekst daarvan is vandaag uitgekomen bij uitgeverij Vantilt te Nijmegen. De titel: Reize door het Aapenland. De auteur: Gerrit Paape (1752-1803). De tekst verscheen voor het eerst in 1788, werd in de vorige eeuw eenmaal herdrukt, en is nu voor de derde keer uitgeven door Peter Altena.

Gerrit Paape is een van de begaafder schrijvers uit de Nederlandse letterkunde; en zeer leesbaar. Zijn verhaal heeft uiteindelijk een pessimistisch-verlichte politieke strekking, maar die hoeft u helemaal niet te begrijpen om plezier te beleven aan het verhaal. De bezorger (zo wordt een editeur wel es genoemd) voedt uw mentale brievenbus met intelligente observaties over en rond deze tekst, en is redelijk betrouwbaar.

Mocht u dus ooit al afgehaakt zijn bij de Walewein omdat die mogelijk erg belangrijk is maar wel enorm langdradig; of bij de Jephta van Vondel, omdat u niet hield van religieuze schijnproblemen; dan ligt hier uw kans terug te keren in de kring van lezers die plezier beleven aan oudere Nederlandse teksten.