Sebaldus Nothanker in Nederland (1775) 2

maandag 23 april 2007


(vervolg)

Sebaldus krijgt een baantje als opvoeder-leermeester in Rotterdam, bij een gezin waarvan de vrouw luthers, de man gereformeerd is. De kinderen behoren om-en-om tot die gezindten. Sebaldus heeft de zorg voor de lutherse kinderen, voor de andere is de geformeerde hofmeester Puistma verantwoordelijk.

Het gevolg is uiteraard onenigheid. Tijdens een overleg hierover met de lutherse dominee Ter Breydelen (!) en de gereformeerde dominee Dwanghuysen (1) blijkt Sebaldus volgens het het begrip van beide genoemden niet erg orthodox. Hij wordt gedwongen te vertrekken.

Aangezien hij geïnformeerd is over de meer tolerante Rijnsburger Collegianten - een complete historie van die Nederlandse groepering acht Nicolai hier het vermelden waard - begeeft Sebaldus zich naar een vooraanstaand lid daarvan, te Amsterdam. Wanneer hij daar belandt wordt hij door een Duitse orthodoxe zielkoper gegijzeld om naar Oost-Indië verscheept te worden, maar verlost door de Alkmaarse dominee, toevallig in Amsterdam.

De Collegiant blijkt druk met publicaties, en een tijdschrift. Hij sterft. Sebaldus erft zijn tijdschrift. Hij leest nu allerlei teksten die daarvoor nut zouden kunnen hebben. Zo stuit Sebaldus op... John Buncle (de lezers welbekend. Zie de afleveringen van Herkauwer, getiteld De man met de vele vrouwen).

Hij slaat aan het vertalen daarvan, maanden lang. Hij leest lange passages - in hun geheel in Nothanker opgenomen! - voor aan de geldzuchtige boekhandelaar-uitgever Van der Kuyt, (3) alsmede aan de gereformeerde dominee De Hysel. In complot spelen deze laatste twee het klaar om Sebaldus aan te praten dat die tekst is ketters is en dat hij onmiddellijk moet vluchten. De boekhandelaar kan daarop de afgestane tekst publiceren, terwijl de dominee redacteur wordt van het tijdschrift.

Sebaldus vlucht via Arnhem naar Kleefs territorium en vestigt zich nabij Wezel, zeg maar in Westfalen. Hij slaagt erin zich te vestigen als een soort boer, vindt zijn kinderen terug, en weigert zich waar dan ook mee nog mee te bemoeien. De nieuwste Duitse Candide heeft in zijn eigen geval, zogezegd, genoeg van alle georganiseerde religie.
maandag 23 april 2007


(wordt vervolgd)


(1) Simon Vuyk herkent in Dwanghuysen Petrus Hofstede: Uitdovende Verlichting [...]. Amsterdam 1998, p. 10.

(2) Bedoeld lijken te zijn: Loosjes, en diens Vaderlandsche Letteroefeningen.

(3) Een woordspeling met ‘guyt’ (= schurk)? De passage lijkt geïnspireerd op de geldzuchtige en bedriegelijke Hollandse koopman Vanderdendur, in Voltaire’s Candide, welke figuur zelf weer herkomstig is van Voltaire’s relatie, de uitgever Van Duren.