Talmud (1736)

vrijdag 14 september 2007

Het was alweer een paar eeuwen geleden dat Herkauwer iets van Weyerman las. Omdat morgen, op 15 september, een heruitgave verschijnt van zijn blad Den Talmud ofte Overzeldzaame Joodsche Vertellingen (1) keek Herkauwer in een fotokopie van die tekst die hij veiligheidshalve vanouds bezat. Er zijn of waren nog maar twee originele exemplaren van deze periodiek te traceren.

Weyerman is weer fors bezig. Hij vindt het prachtig joodse ‘sprookjes’ na te vertellen op zijn eigen manier, die te vervrolijken en (zogenaamd) van een wijze les te voorzien. In een tamelijk serieuze inleiding is hij ietwat depreciërend ten aanzien van de Gemara, maar buitengewoon lovend ten aanzien van de Mishna (2), ‘een achtste wonder, zoo volmaakt in zyn soort als Vrankryks Versailles, of als Spanjes Eskuriaal’.

Een klein stukje uit ‘Op wat wyze den Rabyn Chanina water haalde uit het Paradys en uit de Hel, en eindelyk Koning wiert gekroond in Israël’.

In dat verhaal heeft de koning van Israël zijn vrouw verloren. Nu wordt hij belaagd en gevleid door allerlei dames. Een oude raadsheer raadt hem een degelijke vrouw te huwen.

Terzelfdertijd geeft de eenvoudige rabbijn Chanina les aan zijn leerlingen. Een vogel komt hem waarschuwen dat hem een ramp boven het hoofd hangt.

Weer een andere vogel deponeert een lange, goudgele haar bij de koning die zweert de vrouw die bij die haar hoort, te zullen trouwen. Een jonge raadsheer waarschuwt:

‘Geheyligde Vorst, het spreekwoord zegt, onbekent, onbemint, dat is, hoe zult gy een goudsbloem konnen echten, misschien by allerley soort van ruspen en slakken bezabbert en belekt. Genomen zy is schoon, wat is toch een schoone tronie aan een vrouw; Niet anders als een cierlyk geschildert uithangbort voor een wynhuys, welk alleenlyk is geschikt, als een lokaas, wyl’er niet anders valt als gestomde Gravesche wyn, ofte een nog snooder mengelmoes, Ja maar zy voert goude haairen; Fiat, daarom is het alles geen goud wat’er glinstert en blinkt. Een purpere zak, en een styf gereegen tabberlyf, vermommen veeltyds een krommen rug, en een paar scheeve beenen. Blanketsel en pomade verdichten nu en dan een leliblank aangezigt, doch waar aan de natuur min deel heeft als de konst: en die rollende hemelglooben gekerkert in een Haagsch ryglyf, vallen nederwaards gelyk als een paar omgekeerde zuikerbrooden, als de Juffer wort ontkleet. Met een woord, Vorst, als de vermomming wort verschooven, verschynt het monster in zyn geheel: en in stee van een Godin te drukken op het dons, vind gy u met een nachtmerri behext, welke u moet byblyven tot aan den yskelder des doods.’

Men kan zich afvragen of deze raadsheer wel zo’n aardig karakter heeft.

Veel aardiger is het daarop volgende avontuur van rabbi Chanina, te lang om hier uitvoerig te vertellen. De rabbi wordt er door de koning opuit gestuurd om de dame met de gouden haren te ontdekken.

Hij reist de wereld over, en krijgt hulp van een raaf, een hond, en een tarbot (jazeker, een tarbot). Uiteindelijk vindt hij de vrouw. Zij is vorstin, maar heeft geen zin om mee te gaan. Zij laat de rabbijn allerlei proeven afleggen die hij alle goed doorstaat. Zij krijgt een oogje op hem. Uiteindelijk komen zij beiden terug bij de koning van Israël.

De uitkomst: de koning sterft. De rabbi wordt nu zelf koning.

Hoe dat allemaal in elkaar steekt leest u zelf maar. Weyermans taal is barok, maar uiterst creatief. En u steekt al lezend massa’s op over de vroege achttiende eeuw.

(1) Er verschenen slechts acht nummers, januari-februari 1736. De titel van de moderne uitgave is:
Jakob Campo Weyerman, Den Talmud ofte Overzeldzame Joodsche Vertellingen (1736). Uitgave met inleiding en commentaar door Marja Geesink en Anton Bossers. Leiden, Stichting Jacob Campo Weyerman, 2007. Abdera 6. 118 blzz. ISBN 90 71726 04 5.

Bestellen dus. De editie is ook te verkrijgen door overmaking van E 12,50 op giro 3848148 van de Stichting Weyerman onder vermelding van ‘Talmud’.

(2) De twee bestanddelen van de Talmoed. De Gemara is de uitleg, de Misjna de wet (d.i. de neerslag van de mondelinge wet).