Zeeuwse meisjes

woensdag 9 januari 2008

Je hebt aardige, redelijk-verlichte Zeeuwse meisjes; zoals de Sophia die met Eduard de Middelburgse ouderlijke macht ontvlucht, en half-filosofische gesprekjes gaat voeren in de wijde wereld. Zie de Walcherse Robinson van 1752.

Je hebt daarentegen ook Zeeuwse meisjes die niet meer zijn dan een speelbal van het lot. Zo iemand is de - alweer Middelburgse - Constantia. Zij is de tamelijk onbenullige hoofdfiguur in een zwakke roman, getiteld De historie van Constantia. Of de Wonderlyke levens-gevallen van een Zeeuwsze juffer, Dewelke, na veele Wederwaardigheeden, Omzwervingen en zeldzaame Ontmoetingen [...] tot een Gelukkig en Gerust Leeven is geraakt. Dit werk (104 blzz.) werd, zonder opgave van jaar, uitgegeven bij de weduwe Jacobus van Egmont te Amsterdam. Aanwijzing, gezien het fonds van dat bedrijf, dat deze roman of ‘biografie’ voor de gewone man bestemd was. (1)

Dat blijkt ook wel uit de inhoud. Geen spoor van stijl, originele ideeën of avonturen. Merkwaardig genoeg horen we wanneer zij precies geboren wordt: 10 maart 1726.

Constantia wordt met haar broertje al vroeg wees, krijgt ijsselijke meppende voogden. Zij vlucht met haar broertje. Via Rotterdam belandt het stel te Londen, daarheen gelokt door een uiteraard niet-deugende Engelsman. Een nieuwe vlucht volgt.

We komen in Venetië en Livorno, en belanden tussen Algerijnse zeerovers (Constantia is uiteraard in travestie). Via Parijs en Maastricht komen we terug in de Republiek, waar een erfenis wacht. Daarna volgt dat gerust leven. Niet in Kapelle-Biezelinge vanwaar een mogelijke nazaat zijn carrière als Messias van Nederland had kunnen beginnen; maar in de wereldstad Deventer.

Het bekende werk. De bekende thema’s. Niets om je druk over te maken. Toch stelt Constantia ons voor een bibliografisch, misschien biografisch raadsel.

Want in 1804 verschijnt, ‘alöm voor 5 ½ stuiver’, zonder dat de uitgever genoemd wordt: Constantia in de balcon, of de vrye entrée; zynde het zeldzaam leeven van eene welbekende, genaamd L... C... Alias Klein Tapster. (2)

Dat lijkt in eerste instantie een heel ander werk. Maar op p. 3 vinden we als french title de oude titel, en daarna in 104 blz. het oude verhaal over Constantia.

Hoe zit dit? Is onze Constantia ook Deventer weer ontvlucht waarna zij zich als barmeid of iets soortgelijks befaamd heeft gemaakt te Amsterdam? Is Constantia dan toch een echte persoon geweest? Die geboortedatum, alsmede enkele andere feitjes zouden daarop kunnen wijzen.

Of heeft een uitgever met een nieuwe titelpagina waarop hij de naam plaatste van een toen bekende deerne, goede sier willen maken met een uitgeversrestant oude Constantia’s, ten bate van zijn afzet?

Misschien iets voor de doctus mundus van Zeeland om dit raadsel op te lossen. Een begin zou gemaakt kunnen worden met de vraag op te lossen, wie er eigenlijk op 10 maart 1726 te Middelburg geboren wordt... Misschien vindt Middelburg zo nog een eigen Mata Hari.


(1) Geraadpleegd: UBL 1220 G 43.
(2) Geraadpleegd: UBL 1192 H 41. Een werk met die titel verschijnt ook te Amsterdam in 1805, bij Bom (Buisman nr. 402).

Olipodrigo 11

woensdag 10 oktober 2007

Ga komende winter niet naar Goes.

Herkauwer vond in een nummer van het blad De Weegschaal van 1822 (p. 120) melding gemaakt van het feit, dat op 31 mei 1816 te Goes een publicatie verscheen tegen het werpen van sneeuwballen. Daar schijnt in De Weegschaal van 1820 in het eerste nummer uitvoeriger over geschreven te zijn, maar dat nummer heeft Herkauwer niet gezien.

Wellicht geeft dit één onzer eminente boekwetenschappers aanleiding een Van Selm-lezing te houden, over de gevaren die oudere Goesse (Goese?) boekenliefhebbers bedreigen wanneer zij voortwandelen op de stadswallen met hun neus in het Sesdaegsch Winterbuitenleven (zie Van Effen) zonder aan andere dingen te denken.

*

Dit Zeeuwse item doet Herkauwer denken aan de man die - een jaar of veertig geleden? - een boek publiceerde over Odysseus die tijdens zijn omzwervingen op Schouwen-Duiveland terechtkwam. De auteur behoorde tot de Von Daenikentypes. Die mensen maken altijd gebruik van een soort geleerde etymologie die nergens op slaat. Zo was, herinnert Herkauwer zich vaag, volgens die schrijver Zierikzee natuurlijk genoemd naar Circe, de tovenares die Odysseus gevangen hield.

Even vreemd maar wel vergefelijker zijn de sprookjes over de afstamming der Zeeuwen voortkomend in de Divisiekroniek (1517) van Cornelius Aurelius (1460-1531). Die heeft een verhaal over de broers Battus en Selandus die uit Midden-Europa naar hier kwamen. U begrijpt: zij stichtten respectievelijk Batavia (Holland) en Zeeland.

Dat is tot daar aan toe. Maar een beetje over de grens is Aurelius’ mededeling dat Selandus de door hem op het uiterste eiland gebouwde burcht, Mitelburch (Middelburg dus) genoemd had naar zijn vader Mitelus.

Dat is een beetje lullig van die macho Aurelius. Hij wilde mogelijk niet zeggen dat Selandus een dochter had met een lamme arm. Die arm moest zij voortdurend in een mitella dragen. Dat werd ook haar bijnaam. Uiteraard kon Mitella niet mee op al zijn rooftochten en werd er voor haar een knus bouwwerkje opgetrokken: Mitellaburg.