woensdag 13 februari 2008
Het jaar 1830 is zo ongeveer de grens van de periode waarover Herkauwer mededelingen wil doen, tenzij het nieuw materiaal betreft van of over aardige schrijvers die nog vóór 1800 geboren zijn.
Maar aangezien de mode in deze blog vaak voorwerp van aandacht geworden is, geeft hij uit 1830 een advertentie (1) voor een nieuw modeblad, in twee vormen. Het blad is, zoals de specialistes op dat terrein maar al te graag verwachten, een soort bewerking van een oorspronkelijk Parijse uitgave.
De advertentie is er één van een soort zoals Herkauwer nog niet zag voorkomen in een eerdere periode - hetgeen verder niets zegt.
Het bedrijf waar men op het nieuwe modeblad kan intekenen produceert ook kunsttepels, breukbanden en andere leukigheden.
‘PARIJSCHE MODE.
In Parijs, die bron van smaakvolle Mode, ziet men thans een nieuw Dagblad, onder den titel van: Latin, Sylphe et Trilly, hetwelk om deszelfs geestige zinspelingen, schetzende schimpen, goeden stijl en vooral elegante en schoon gegraveer[de] Mode-plaatjes een algemeenen bijval vindt, en alle andere van dien aard onderdrukt. De Uitgever zich vleiende met een even goed gevolg in het Koningrijk der Nederlanden, heeft de eer zulks aan te bieden aan de Dames, welke den goeden smaak, en de Heeren, welken den schoonen stijl van schrijven liefkozen. Dit Blad verschijnt dagelijks: dat van Zondag, onder den titel van: le Follet, is vergezeld van een of twee Mode-plaatjes, en alleenlijk gewijd aan de verschillende Modes van de laatste week.
Voorwaarde van Inteekening.
Franco: voor een Jaar f. 42:- Ned. Guld., voor zes Maanden f. 21:-, voor drie Maanden f. 10:50. Men kan ook des verkiezende alleenlijk inteekenen op het Blad van Zondags met de Mode-plaatjes, tegen den prijs van f. 15:- in het Jaar of f. 7:50 voor zes Maanden. - Adres, in de Warmoesstraat, No. 129, te Amsterdam, bij de Heeren GODEFROIS en Comp., koninklijke Geoctroijeerde Fabriekanten van de alom beroemde Elastieke Mechanieke Breuk-Banden, zonder riemen noch Dij-Banden, geprivilegeerde Leveranciers van verscheidene publieke en partikuliere gestichten, Uitvinders van de Kunst-Tepels en Drink-Glazen, een nieuw soort van Pomp-Lavement-Spuiten, den onlangs uitgevonde Dievenweerder, enz. enz. enz. NB. Met primo April BREUKBANDEN à TWEE GULDENS, welke de beste, die in dit Koningrijk gemaakt en die welke den Patient tot f. 12 à 15 gelverd worden, in allen opzigten evenaarden. - Brieven Franco.’
(1) In het Algemeen nieuws- en advertentie-blad van 2 januari 1830. - De in de tekst genoemde modebladen zijn niet te vinden in de NCC, behalve een exemplaar van Le Follet vanaf 1834. Daar is Herkauwer niet naar op zoek gegaan, want wat hem betreft te laat.
Posts tonen met het label vrouwen. Alle posts tonen
Posts tonen met het label vrouwen. Alle posts tonen
maandag 3 maart 2008
Zeeuwse meisjes
woensdag 9 januari 2008
Je hebt aardige, redelijk-verlichte Zeeuwse meisjes; zoals de Sophia die met Eduard de Middelburgse ouderlijke macht ontvlucht, en half-filosofische gesprekjes gaat voeren in de wijde wereld. Zie de Walcherse Robinson van 1752.
Je hebt daarentegen ook Zeeuwse meisjes die niet meer zijn dan een speelbal van het lot. Zo iemand is de - alweer Middelburgse - Constantia. Zij is de tamelijk onbenullige hoofdfiguur in een zwakke roman, getiteld De historie van Constantia. Of de Wonderlyke levens-gevallen van een Zeeuwsze juffer, Dewelke, na veele Wederwaardigheeden, Omzwervingen en zeldzaame Ontmoetingen [...] tot een Gelukkig en Gerust Leeven is geraakt. Dit werk (104 blzz.) werd, zonder opgave van jaar, uitgegeven bij de weduwe Jacobus van Egmont te Amsterdam. Aanwijzing, gezien het fonds van dat bedrijf, dat deze roman of ‘biografie’ voor de gewone man bestemd was. (1)
Dat blijkt ook wel uit de inhoud. Geen spoor van stijl, originele ideeën of avonturen. Merkwaardig genoeg horen we wanneer zij precies geboren wordt: 10 maart 1726.
Constantia wordt met haar broertje al vroeg wees, krijgt ijsselijke meppende voogden. Zij vlucht met haar broertje. Via Rotterdam belandt het stel te Londen, daarheen gelokt door een uiteraard niet-deugende Engelsman. Een nieuwe vlucht volgt.
We komen in Venetië en Livorno, en belanden tussen Algerijnse zeerovers (Constantia is uiteraard in travestie). Via Parijs en Maastricht komen we terug in de Republiek, waar een erfenis wacht. Daarna volgt dat gerust leven. Niet in Kapelle-Biezelinge vanwaar een mogelijke nazaat zijn carrière als Messias van Nederland had kunnen beginnen; maar in de wereldstad Deventer.
Het bekende werk. De bekende thema’s. Niets om je druk over te maken. Toch stelt Constantia ons voor een bibliografisch, misschien biografisch raadsel.
Want in 1804 verschijnt, ‘alöm voor 5 ½ stuiver’, zonder dat de uitgever genoemd wordt: Constantia in de balcon, of de vrye entrée; zynde het zeldzaam leeven van eene welbekende, genaamd L... C... Alias Klein Tapster. (2)
Dat lijkt in eerste instantie een heel ander werk. Maar op p. 3 vinden we als french title de oude titel, en daarna in 104 blz. het oude verhaal over Constantia.
Hoe zit dit? Is onze Constantia ook Deventer weer ontvlucht waarna zij zich als barmeid of iets soortgelijks befaamd heeft gemaakt te Amsterdam? Is Constantia dan toch een echte persoon geweest? Die geboortedatum, alsmede enkele andere feitjes zouden daarop kunnen wijzen.
Of heeft een uitgever met een nieuwe titelpagina waarop hij de naam plaatste van een toen bekende deerne, goede sier willen maken met een uitgeversrestant oude Constantia’s, ten bate van zijn afzet?
Misschien iets voor de doctus mundus van Zeeland om dit raadsel op te lossen. Een begin zou gemaakt kunnen worden met de vraag op te lossen, wie er eigenlijk op 10 maart 1726 te Middelburg geboren wordt... Misschien vindt Middelburg zo nog een eigen Mata Hari.
(1) Geraadpleegd: UBL 1220 G 43.
(2) Geraadpleegd: UBL 1192 H 41. Een werk met die titel verschijnt ook te Amsterdam in 1805, bij Bom (Buisman nr. 402).
Je hebt aardige, redelijk-verlichte Zeeuwse meisjes; zoals de Sophia die met Eduard de Middelburgse ouderlijke macht ontvlucht, en half-filosofische gesprekjes gaat voeren in de wijde wereld. Zie de Walcherse Robinson van 1752.
Je hebt daarentegen ook Zeeuwse meisjes die niet meer zijn dan een speelbal van het lot. Zo iemand is de - alweer Middelburgse - Constantia. Zij is de tamelijk onbenullige hoofdfiguur in een zwakke roman, getiteld De historie van Constantia. Of de Wonderlyke levens-gevallen van een Zeeuwsze juffer, Dewelke, na veele Wederwaardigheeden, Omzwervingen en zeldzaame Ontmoetingen [...] tot een Gelukkig en Gerust Leeven is geraakt. Dit werk (104 blzz.) werd, zonder opgave van jaar, uitgegeven bij de weduwe Jacobus van Egmont te Amsterdam. Aanwijzing, gezien het fonds van dat bedrijf, dat deze roman of ‘biografie’ voor de gewone man bestemd was. (1)
Dat blijkt ook wel uit de inhoud. Geen spoor van stijl, originele ideeën of avonturen. Merkwaardig genoeg horen we wanneer zij precies geboren wordt: 10 maart 1726.
Constantia wordt met haar broertje al vroeg wees, krijgt ijsselijke meppende voogden. Zij vlucht met haar broertje. Via Rotterdam belandt het stel te Londen, daarheen gelokt door een uiteraard niet-deugende Engelsman. Een nieuwe vlucht volgt.
We komen in Venetië en Livorno, en belanden tussen Algerijnse zeerovers (Constantia is uiteraard in travestie). Via Parijs en Maastricht komen we terug in de Republiek, waar een erfenis wacht. Daarna volgt dat gerust leven. Niet in Kapelle-Biezelinge vanwaar een mogelijke nazaat zijn carrière als Messias van Nederland had kunnen beginnen; maar in de wereldstad Deventer.
Het bekende werk. De bekende thema’s. Niets om je druk over te maken. Toch stelt Constantia ons voor een bibliografisch, misschien biografisch raadsel.
Want in 1804 verschijnt, ‘alöm voor 5 ½ stuiver’, zonder dat de uitgever genoemd wordt: Constantia in de balcon, of de vrye entrée; zynde het zeldzaam leeven van eene welbekende, genaamd L... C... Alias Klein Tapster. (2)
Dat lijkt in eerste instantie een heel ander werk. Maar op p. 3 vinden we als french title de oude titel, en daarna in 104 blz. het oude verhaal over Constantia.
Hoe zit dit? Is onze Constantia ook Deventer weer ontvlucht waarna zij zich als barmeid of iets soortgelijks befaamd heeft gemaakt te Amsterdam? Is Constantia dan toch een echte persoon geweest? Die geboortedatum, alsmede enkele andere feitjes zouden daarop kunnen wijzen.
Of heeft een uitgever met een nieuwe titelpagina waarop hij de naam plaatste van een toen bekende deerne, goede sier willen maken met een uitgeversrestant oude Constantia’s, ten bate van zijn afzet?
Misschien iets voor de doctus mundus van Zeeland om dit raadsel op te lossen. Een begin zou gemaakt kunnen worden met de vraag op te lossen, wie er eigenlijk op 10 maart 1726 te Middelburg geboren wordt... Misschien vindt Middelburg zo nog een eigen Mata Hari.
(1) Geraadpleegd: UBL 1220 G 43.
(2) Geraadpleegd: UBL 1192 H 41. Een werk met die titel verschijnt ook te Amsterdam in 1805, bij Bom (Buisman nr. 402).
Bliksem in kapsel? (1778)
woensdag 2 januari 2008
Dat een mode als de bliksem kan inslaan, is bekend - althans bij de helft van het mensdom. Maar het omgekeerde?
Herkauwer las: De vederbossen, of het Kapsel naar de mode, blyspel, Vertoond op het groot Tooneel der Wéreld, en voornaamelyk te Parys. Voorafgegaan Door Onderzoekingen naar het Kapsel der Vrouwen van de Alöudheid, En gevolgd Van een Ontwerp ter oprichting eener Akadémie der Modes. Te Amsterdam, By J. van Gulik. 1778.
Het kwam Herkauwer voor dat deze tekst oorspronkelijk frans geweest moet zijn. Dat maakt verder niets uit, want deze editie werd gelezen in de Republiek.
Eén passage uit het voorwoord trok zijn aandacht. Dat voorwoord heeft een aparte titel: ‘Onderzoekingen naar het Kapsel van de Vrouwen der Alöudheid, door een’ Kapper, die leezen kan. Strekkende tot een Voorréden’.
Op blz. XIII-XIV vinden we de volgende waarschuwing:
‘Een vermaarde Professor in de Natuurkunde te Padua, M. TOALDO genaamd, heeft in zyn Traktaat over de Elektrische Leiders, zich de moeite gegeeven van in ’t voorbygaan te waarschouwen, dat de vrouwen, die voor ’t onweer bevreesd zyn, zich ’t gevaar daar van vergrooten door buitenspooriglyk hooge kapsels, die niet als door een ysselyk, groot getal metaalen spelden in verband gehouden worden.’
Volgt het advies, p. XIV:
‘in plaats van spelden lange naalden van been of yvoor, of wel karkassen, naauwkeuriglyk bewonden met zyde, en bepleisterd met hars, of andere diergelyke stoffen, die zoo zeer voor ’t onweer beveiligen, als het metaal bekwaam is om het zelve naar zich toe te trekken.’
U ziet: het harsen is altijd wel erg goed voor (geweest).
Dat een mode als de bliksem kan inslaan, is bekend - althans bij de helft van het mensdom. Maar het omgekeerde?
Herkauwer las: De vederbossen, of het Kapsel naar de mode, blyspel, Vertoond op het groot Tooneel der Wéreld, en voornaamelyk te Parys. Voorafgegaan Door Onderzoekingen naar het Kapsel der Vrouwen van de Alöudheid, En gevolgd Van een Ontwerp ter oprichting eener Akadémie der Modes. Te Amsterdam, By J. van Gulik. 1778.
Het kwam Herkauwer voor dat deze tekst oorspronkelijk frans geweest moet zijn. Dat maakt verder niets uit, want deze editie werd gelezen in de Republiek.
Eén passage uit het voorwoord trok zijn aandacht. Dat voorwoord heeft een aparte titel: ‘Onderzoekingen naar het Kapsel van de Vrouwen der Alöudheid, door een’ Kapper, die leezen kan. Strekkende tot een Voorréden’.
Op blz. XIII-XIV vinden we de volgende waarschuwing:
‘Een vermaarde Professor in de Natuurkunde te Padua, M. TOALDO genaamd, heeft in zyn Traktaat over de Elektrische Leiders, zich de moeite gegeeven van in ’t voorbygaan te waarschouwen, dat de vrouwen, die voor ’t onweer bevreesd zyn, zich ’t gevaar daar van vergrooten door buitenspooriglyk hooge kapsels, die niet als door een ysselyk, groot getal metaalen spelden in verband gehouden worden.’
Volgt het advies, p. XIV:
‘in plaats van spelden lange naalden van been of yvoor, of wel karkassen, naauwkeuriglyk bewonden met zyde, en bepleisterd met hars, of andere diergelyke stoffen, die zoo zeer voor ’t onweer beveiligen, als het metaal bekwaam is om het zelve naar zich toe te trekken.’
U ziet: het harsen is altijd wel erg goed voor (geweest).
Huwbare meisjens (1806)
maandag 24 december 2007
In De Ster van 29 maart 1806 (over dat blad, zie eerdere vorige blog) komt het volgende voor, onder de kop ‘Huwbare meisjens’.
‘Derzelver getal is hier en elders zeer groot, en haar lot zeer onaangenaam. De tydsomstandigheden zyn sedert vele jaren geheel nadeelig voor Hymens belangen geweest, of om duidelyker te spreken, de meeste jonge lieden moeten te lang sukkelen eer ze een vaste broodwinning verkrygen, die het voor hen raadzaam maakt, om een huwelyk te durven onderneemen; en dus zyn zelfs de jonge schoonen en althans de jonge leelyken almede schuldelooze slachtoffers van den slegten tyd. Zelfs de jonge ryken lyden ’er door; want de Papa’s en Mama’s zien heden nog wel driemaal zoo scherp uit hunne oogen, wie ’er al zoo met de jonge juffrouw verkeert, wie haar zoo wel eens groet, in de Gezelschappen aanspreekt, toeknikt enz. Juist zoo zeer niet om den maagdelyken staat der jonge Juffrouw, als wel om haar geld nog, zoo lang het immer mooglyk is, ongerept te bewaren. Immers, juist uit hoofde van den slakkengang der vorderingen van de Minnaars in den loopbaan van Mercurius, ziet men ze te verre aan komen scharrelen, om niet hun ware strekking die al heel dikwils meer naar de yzeren geldkist, dan naar de Bruid gericht is, te kunnen beöordeelen. De jonge Dametjes en deftige Burger-dochters zyn in dit geval nog aan den kwaadsten koop; want de lagere stan en de arme Deerns kunnen, als ze maar gezonde armen aan ’t lyf hebben, altyd nog wel een portuur vinden - wyl ze daardoor het gunstig vooruitzicht by hunne Minnaars opwekken, om al aanstonds alle dagen een Huwelyksgoedjen te kunnen verdienen, en als de kleine kinderen-slaverny eens over is, weder nieuwen toevoer in het huishouden te kunnen leveren. Maar de jonge Dames en Burgermeisjens vallen al aanstonds al te kostbaar voor de geldelooze jonge Minnaars, en deze beschouwen de meeste derzelve als kostbare liefhebberyën die gene intressen opbrengen. - Zy myden daarom zelfs de huizen waar deze aanloklyke kostbaarheden aangetroffen worden, en waarlyk niet zonder reden. Zeker, een vogeltjen dat nog geen nestjen heeft, moet ook niet om paaren denken, en wat zyn toch onze jonge lieden anders dan nestelooze vogeltjens? En wat zyn dan nog, in dezen rampzaligen tyd, de nestjens die zy na veel jaren lopens op een of ander Koopmans-, of Practizyns- of Notaris-Kantoor kunnen opdoen? - En wat toch zyn de studerende vogeltjens? Wat de Winkel-vogeltjens anders dan vederlooze diertjens, wier pluimen door het langdurig ongunstig Saisoen niet voor den dag willen komen. - Het gebruik dat in oude tyden te Sparta heerschte, waar de vrouwen, jaarlyks, de ongehuwde manspersoonen met roeden, in den tempel van VENUS, byna half lam sloegen, zou dus hier weinig baten, en behalven dat zeer onrechtvaardig zyn. Zoo zeer kunnen de Zeeden der Volken door tydsomstandigheden verschillen. - Het ware beter dat men in dezen tyd het aloude Babylonische gebruik trachtte intevoeren, ’t welk hier in bestond, dat hy, die een schoon meisjen huwde (hier te lande kon men dit mutatis mutandis op die een ryk meisjen huwde, toepassen; want van schoonheid kan men juist niet veel belastingen betalen) eene zekere somme gelds aan den Lande moest opbrengen, waar uit men aan leelyke en arme meisjens een Huwlyksgoed uitreikte, om ze, zoo doende, mede aan den man te helpen. Indedaad elk meisjen, wie zy ook zy, wil toch, en om groote, zeer gewigtige redenen, gaarne eene getrouwde vrouw worden. Immers zoo vry en los de gehuwde vrouwen leven, zoo verveelend en naar is de gedwongene levenswyze der ongehuwde en toch huwbare meisjens. Zy mogen immers nergens een voet verzetten, in geen Gezelschap komen, zonder het droevig lastig opzigt van eene knorrige Tante, kribbige Gouvernante of wel van Mama zelve, die met haar geheel moederlyk gezag alle hare Dochters woorden weegt en alle hare blikken bespiedt. En het is toch wonderlyk ook; men leert ze eerst zelve al wat haar in de oogen der Minnaars bevallig maken kan; men schikt ze zelve op dat men ze zoo zou steelen, en dan vordert men, by slot van rekening, dat ze zich zoo styf en zoo preutsch zullen aanstellen, dat ieder ’er dwars van af loopt. Dit maakt ook derzelver omgang zoo droog en zoo teuterig, dat ze meer lastig dan aangenaam in een Gezelschap worden; maar zoodra ze eindelyk eens uit den maagdelyken band in het Huwlyks-gareel geslagen worden, werpen ze ook dikwyls als weelderige Paarden, de geheel echtkoets het onderste boven.’
In De Ster van 29 maart 1806 (over dat blad, zie eerdere vorige blog) komt het volgende voor, onder de kop ‘Huwbare meisjens’.
‘Derzelver getal is hier en elders zeer groot, en haar lot zeer onaangenaam. De tydsomstandigheden zyn sedert vele jaren geheel nadeelig voor Hymens belangen geweest, of om duidelyker te spreken, de meeste jonge lieden moeten te lang sukkelen eer ze een vaste broodwinning verkrygen, die het voor hen raadzaam maakt, om een huwelyk te durven onderneemen; en dus zyn zelfs de jonge schoonen en althans de jonge leelyken almede schuldelooze slachtoffers van den slegten tyd. Zelfs de jonge ryken lyden ’er door; want de Papa’s en Mama’s zien heden nog wel driemaal zoo scherp uit hunne oogen, wie ’er al zoo met de jonge juffrouw verkeert, wie haar zoo wel eens groet, in de Gezelschappen aanspreekt, toeknikt enz. Juist zoo zeer niet om den maagdelyken staat der jonge Juffrouw, als wel om haar geld nog, zoo lang het immer mooglyk is, ongerept te bewaren. Immers, juist uit hoofde van den slakkengang der vorderingen van de Minnaars in den loopbaan van Mercurius, ziet men ze te verre aan komen scharrelen, om niet hun ware strekking die al heel dikwils meer naar de yzeren geldkist, dan naar de Bruid gericht is, te kunnen beöordeelen. De jonge Dametjes en deftige Burger-dochters zyn in dit geval nog aan den kwaadsten koop; want de lagere stan en de arme Deerns kunnen, als ze maar gezonde armen aan ’t lyf hebben, altyd nog wel een portuur vinden - wyl ze daardoor het gunstig vooruitzicht by hunne Minnaars opwekken, om al aanstonds alle dagen een Huwelyksgoedjen te kunnen verdienen, en als de kleine kinderen-slaverny eens over is, weder nieuwen toevoer in het huishouden te kunnen leveren. Maar de jonge Dames en Burgermeisjens vallen al aanstonds al te kostbaar voor de geldelooze jonge Minnaars, en deze beschouwen de meeste derzelve als kostbare liefhebberyën die gene intressen opbrengen. - Zy myden daarom zelfs de huizen waar deze aanloklyke kostbaarheden aangetroffen worden, en waarlyk niet zonder reden. Zeker, een vogeltjen dat nog geen nestjen heeft, moet ook niet om paaren denken, en wat zyn toch onze jonge lieden anders dan nestelooze vogeltjens? En wat zyn dan nog, in dezen rampzaligen tyd, de nestjens die zy na veel jaren lopens op een of ander Koopmans-, of Practizyns- of Notaris-Kantoor kunnen opdoen? - En wat toch zyn de studerende vogeltjens? Wat de Winkel-vogeltjens anders dan vederlooze diertjens, wier pluimen door het langdurig ongunstig Saisoen niet voor den dag willen komen. - Het gebruik dat in oude tyden te Sparta heerschte, waar de vrouwen, jaarlyks, de ongehuwde manspersoonen met roeden, in den tempel van VENUS, byna half lam sloegen, zou dus hier weinig baten, en behalven dat zeer onrechtvaardig zyn. Zoo zeer kunnen de Zeeden der Volken door tydsomstandigheden verschillen. - Het ware beter dat men in dezen tyd het aloude Babylonische gebruik trachtte intevoeren, ’t welk hier in bestond, dat hy, die een schoon meisjen huwde (hier te lande kon men dit mutatis mutandis op die een ryk meisjen huwde, toepassen; want van schoonheid kan men juist niet veel belastingen betalen) eene zekere somme gelds aan den Lande moest opbrengen, waar uit men aan leelyke en arme meisjens een Huwlyksgoed uitreikte, om ze, zoo doende, mede aan den man te helpen. Indedaad elk meisjen, wie zy ook zy, wil toch, en om groote, zeer gewigtige redenen, gaarne eene getrouwde vrouw worden. Immers zoo vry en los de gehuwde vrouwen leven, zoo verveelend en naar is de gedwongene levenswyze der ongehuwde en toch huwbare meisjens. Zy mogen immers nergens een voet verzetten, in geen Gezelschap komen, zonder het droevig lastig opzigt van eene knorrige Tante, kribbige Gouvernante of wel van Mama zelve, die met haar geheel moederlyk gezag alle hare Dochters woorden weegt en alle hare blikken bespiedt. En het is toch wonderlyk ook; men leert ze eerst zelve al wat haar in de oogen der Minnaars bevallig maken kan; men schikt ze zelve op dat men ze zoo zou steelen, en dan vordert men, by slot van rekening, dat ze zich zoo styf en zoo preutsch zullen aanstellen, dat ieder ’er dwars van af loopt. Dit maakt ook derzelver omgang zoo droog en zoo teuterig, dat ze meer lastig dan aangenaam in een Gezelschap worden; maar zoodra ze eindelyk eens uit den maagdelyken band in het Huwlyks-gareel geslagen worden, werpen ze ook dikwyls als weelderige Paarden, de geheel echtkoets het onderste boven.’
Zonder breezer (1755)
dinsdag 11 december 2007
Tegenwoordig gaat het niet zonder breezer, begrijpt Herkauwer. Maar vroeger ging het zo (1):
(1) Bron: Praatvaars vasten-avond-gift aan alle het jufferschap der Vereenigde Nederlanden. Z.p., 1755, p. 33-34.
Tegenwoordig gaat het niet zonder breezer, begrijpt Herkauwer. Maar vroeger ging het zo (1):
AIR.
1.
Voorleeden Week zei Leisje Buur:
Wel Joosje watte Dingen;
Laten wy eens, in de Schuur,
Uit vreugd een Deuntje zingen, la la,
Uit vreugd een Deuntje zingen.
2.
Wel ja, zo zeid hy, braave Meid,
Wou jy een kansje waagen;
Maar, zo jy daar dan tegen stryd,
Hoef jy ’t niet meer te vragen, la la,
Hoef jy ’t niet meer te vragen.
3.
Zy gingen zamen Hand aan Hand,
En Lysje die ging leggen;
Joosje die deê ’t haar met verstand;
Ik hoef niet meer te zeggen, la la,
Ik hoef niet meer te zeggen.
4.
Toen Joost zyn dingen had gedaan
Met Lys, zyn zoete Vryster,
Toen zyn zy weêr naar thuis gegaan,
Jongens het was te byster, la la,
Jongens het was te byster.
5.
Maar Lysje heeft het haast berouwd,
Dat zy haar Roos liet steelen,
Zy heeft bedroefd haar Hoofd gekrouwd,
Dat zy haar zo liet streelen, la la,
Dat zy haar zo liet streelen.
1.
Voorleeden Week zei Leisje Buur:
Wel Joosje watte Dingen;
Laten wy eens, in de Schuur,
Uit vreugd een Deuntje zingen, la la,
Uit vreugd een Deuntje zingen.
2.
Wel ja, zo zeid hy, braave Meid,
Wou jy een kansje waagen;
Maar, zo jy daar dan tegen stryd,
Hoef jy ’t niet meer te vragen, la la,
Hoef jy ’t niet meer te vragen.
3.
Zy gingen zamen Hand aan Hand,
En Lysje die ging leggen;
Joosje die deê ’t haar met verstand;
Ik hoef niet meer te zeggen, la la,
Ik hoef niet meer te zeggen.
4.
Toen Joost zyn dingen had gedaan
Met Lys, zyn zoete Vryster,
Toen zyn zy weêr naar thuis gegaan,
Jongens het was te byster, la la,
Jongens het was te byster.
5.
Maar Lysje heeft het haast berouwd,
Dat zy haar Roos liet steelen,
Zy heeft bedroefd haar Hoofd gekrouwd,
Dat zy haar zo liet streelen, la la,
Dat zy haar zo liet streelen.
(1) Bron: Praatvaars vasten-avond-gift aan alle het jufferschap der Vereenigde Nederlanden. Z.p., 1755, p. 33-34.
zondag 2 maart 2008
Bejaarde vrouw (1802)
zaterdag 1 december 2007
Deze en gene is het inmiddels bekend. Doutzen K., Linda de M. en Catherine K. zijn al met rode oortjes aan het lezen.
Maar voor de zekerheid: op 29 oktober is officieel verschenen het Geschrift eener bejaarde vrouw, door Wolff en Deken; een uitgave ongeveer 35% bevattend van de teksten onder die titel horend in druk of handschrift. De nieuwe uitgave (288 bladzijden) kost E 28,90 bij de AUP.
Het heeft in deze blog geen zin uitgebreid te vertellen over de laatste tekst die onze beroemde schrijfsters Wolff en Deken produceerden.
Herkauwer zal niets zeggen over die tekst als opvoedingsdocument, egodocument, document van de christelijke Verlichting, vrouwenbiografie. Hij stelt niet aan de orde of deze tekst mogelijk aangeeft welk thema in het gehele vroegere werk van onze belangrijkste achttiende-eeuwse schrijfsters uiteindelijk als het belangrijkste thema gezien moet worden; gezien de uitkomsten hier, toen de schrijfsters wilden aangeven wat uiteindelijk naar hun idee Het Ene Nodige is in het leven en na dit leven. Te weten: de verhouding met God.
Heft u in deze donkere dagen maar een glas op Wolff en Deken. Hun creativiteit en mentaliteit blijkt al enkele eeuwen allerminst: bejaard.
PS. Herkauwer neemt zijn arbeid weer op (daarover iets meer, een volgende keer), deze maand december; zij het niet op zaterdag/zondag. Hoe het zal gaan in 2008, weet hij nog niet.
Deze en gene is het inmiddels bekend. Doutzen K., Linda de M. en Catherine K. zijn al met rode oortjes aan het lezen.
Maar voor de zekerheid: op 29 oktober is officieel verschenen het Geschrift eener bejaarde vrouw, door Wolff en Deken; een uitgave ongeveer 35% bevattend van de teksten onder die titel horend in druk of handschrift. De nieuwe uitgave (288 bladzijden) kost E 28,90 bij de AUP.
Het heeft in deze blog geen zin uitgebreid te vertellen over de laatste tekst die onze beroemde schrijfsters Wolff en Deken produceerden.
Herkauwer zal niets zeggen over die tekst als opvoedingsdocument, egodocument, document van de christelijke Verlichting, vrouwenbiografie. Hij stelt niet aan de orde of deze tekst mogelijk aangeeft welk thema in het gehele vroegere werk van onze belangrijkste achttiende-eeuwse schrijfsters uiteindelijk als het belangrijkste thema gezien moet worden; gezien de uitkomsten hier, toen de schrijfsters wilden aangeven wat uiteindelijk naar hun idee Het Ene Nodige is in het leven en na dit leven. Te weten: de verhouding met God.
Heft u in deze donkere dagen maar een glas op Wolff en Deken. Hun creativiteit en mentaliteit blijkt al enkele eeuwen allerminst: bejaard.
PS. Herkauwer neemt zijn arbeid weer op (daarover iets meer, een volgende keer), deze maand december; zij het niet op zaterdag/zondag. Hoe het zal gaan in 2008, weet hij nog niet.
Vrouwen in de regering? (1795)
zondag 21 oktober 2007
In 1795 verscheen, door P.B.v.W., het geschrift Over de manlyke dwinglandy. Ten betooge dat de Vrouwen behooren deel te heben aan de Regeering van het Land.
(Voor dat slag historici die plegen te denken dat dit een pamflet is, en dus in Knuttel te vinden is: inderdaad, die tekst kunt u genoemd vinden in Knuttel als nr. 22558.)
Herkauwer vindt een bespreking interessant die verscheen in de Vaderlandsche bibliotheek van 1795 (dl. I, p. 728-790). Het orthodoxe blad wil het achterste van de tong niet laten zien in deze roerige tijd, en manoeuvreert omzichtig:
‘De schrijver met medelijden omtrend het lot der Vrouwen vervuld, wil ons dat lot als het allerrampzaligst schetsen. Na eerst in ’t algemeen hare bekwaamheden en geschiktheid voor de mannelijke bezigheden te hebben geschetst, doorloopt hij het leven der vrouwen van de dagen haarer jeugd af tot in den tijd van het huwelijk, Hier teekent hij ons, en dit zal de Lezer van zelf vermoeden, op eenen meewaardige wijze het lot der Vrouwen; en geeft vervolgends zijne hoop te kennen dat de tegenwoordige vrijheid ook in het lot der vrouwen eene gunstige verandering zal baaren, zoo dat het zelve verzacht, en zij met de mannen in gelijke rechten gesteld worden. - Gaarn stemmen wij den Schrijver toe, dat ’er onder de vrouwen verscheiden gevonden zijn, wier bekwaamheid, kunde, schranderheid, en zoo wel natuurlijke als zedelijke hoedanigheden haar in staat stelden tot bezigheden en verrichtingen, die anders niet tot den gewoonen kring haarer werkzaamheden behooren. Wij zijn ’er verre af, van met sommigen te zeggen, ‘eene vrouw is tot niets anders geschikt, dan om de Maatschappij te vermeerderen; wanneer zij zoo veel verstand bezit, dat zij zich voor water en vuur weet te wachten, heeft zij genoeg.’ - De invloed, welke eene verstandige en braave vrouw op haaren Echtgenoot en op de vorming van verstanden en harten haarer Kinderen heeft, is te groot en te belangrijk, dan dat wij eenige verstandelijke bekwaamheid te hoog voor haaren kring zouden rekenen. - Dan de Schrijver tast naar ons oordeel in de schets, die hij van het lot der Vrouwen geeft, te deerlijk mis. Hij overdrijft het stuk, en schijnt ons te willen diets maken, dat, het geen in enkele gevallen plaats heeft, altijd het geval is. In ons Vaderland althans handelen weinige Ouders en Mannen zoo despotiek met hunne Dochters en Vrouwen. Ja ’t zou ons weinig moeite kosten, om indien ’t ons luste, een tafreel te schetsen van de afhanglijkheid der Mannen van de Vrouwen; ’t welk ook wel eens plaats grijpt; doch wie zou daar uit het lot van alle Mannen willen opmaken. - Voor het overige wordt het onderwerp op den tijtel gemeld, slegts hier en daar als met den vinger aangeroerd, doch van Bladz. 11 af toont de Schrijver, dat het veelëer zijn doel is, om den naauwen band des huwelijks te verbreken, en het zelve als een Contract te doen beschouwen, ‘waar van men altoos meester is, om het zelve weder op te heffen.’ - Langs dezen weg meent hij aan de vrouwen eene haarer waardige vrijheid te kunnen bezorgen, en haar geluk te verhoogen. En wij meenen, dat langs deze weg juist het lot der Vrouwen nog veel ongelukkiger zijn, en zij veelëer de slaaf van haaren Echtgenoot zou worden. Laat de ervaring getuigen, of niet daar, waar de band des huwelijks niet zoo heilig en zoo vast, als bij de Christenen, wordt beschouwd, het lot der Vrouwen veel ongelukkiger is, dan onder ons. Doch de Schrijver geeft niet onduidelijk te kennen, dat hij ook al de wet van den geöpenbaarden Godsdienst als strijdig met de wet der natuur beschouwt. - In hoe verre daarmede het geloof aan de Goddelijken Oorsprong van beide strookt laten wij aan het oordeel van den Lezer over. Indien dit onderwerp voords den Schrijver wezentlijk ter harte gaat, dat hij dan meer beredeneerd alles ontwikkele, de gronden meer bedaard wikke en weege, en niet, gelijk thands in deze voorhandenen brochure zich met uitroepingen behelpe, die toch niets ter zaak doen.’
(1) Deze tekst is in 1989 heruitgegeven, in dl. 11 van de Socialisties-feministiese teksten, p. 104-111. Als u daar wat terugbladert, p. 89 vv., vindt u van Judith Vega enkele vage kaderende opmerkingen. Evenwel niets over de auteur, niets rond de vraag waarom deze tekst juist in Harlingen in 1795 kon uitkomen.
In 1795 verscheen, door P.B.v.W., het geschrift Over de manlyke dwinglandy. Ten betooge dat de Vrouwen behooren deel te heben aan de Regeering van het Land.
(Voor dat slag historici die plegen te denken dat dit een pamflet is, en dus in Knuttel te vinden is: inderdaad, die tekst kunt u genoemd vinden in Knuttel als nr. 22558.)
Herkauwer vindt een bespreking interessant die verscheen in de Vaderlandsche bibliotheek van 1795 (dl. I, p. 728-790). Het orthodoxe blad wil het achterste van de tong niet laten zien in deze roerige tijd, en manoeuvreert omzichtig:
‘De schrijver met medelijden omtrend het lot der Vrouwen vervuld, wil ons dat lot als het allerrampzaligst schetsen. Na eerst in ’t algemeen hare bekwaamheden en geschiktheid voor de mannelijke bezigheden te hebben geschetst, doorloopt hij het leven der vrouwen van de dagen haarer jeugd af tot in den tijd van het huwelijk, Hier teekent hij ons, en dit zal de Lezer van zelf vermoeden, op eenen meewaardige wijze het lot der Vrouwen; en geeft vervolgends zijne hoop te kennen dat de tegenwoordige vrijheid ook in het lot der vrouwen eene gunstige verandering zal baaren, zoo dat het zelve verzacht, en zij met de mannen in gelijke rechten gesteld worden. - Gaarn stemmen wij den Schrijver toe, dat ’er onder de vrouwen verscheiden gevonden zijn, wier bekwaamheid, kunde, schranderheid, en zoo wel natuurlijke als zedelijke hoedanigheden haar in staat stelden tot bezigheden en verrichtingen, die anders niet tot den gewoonen kring haarer werkzaamheden behooren. Wij zijn ’er verre af, van met sommigen te zeggen, ‘eene vrouw is tot niets anders geschikt, dan om de Maatschappij te vermeerderen; wanneer zij zoo veel verstand bezit, dat zij zich voor water en vuur weet te wachten, heeft zij genoeg.’ - De invloed, welke eene verstandige en braave vrouw op haaren Echtgenoot en op de vorming van verstanden en harten haarer Kinderen heeft, is te groot en te belangrijk, dan dat wij eenige verstandelijke bekwaamheid te hoog voor haaren kring zouden rekenen. - Dan de Schrijver tast naar ons oordeel in de schets, die hij van het lot der Vrouwen geeft, te deerlijk mis. Hij overdrijft het stuk, en schijnt ons te willen diets maken, dat, het geen in enkele gevallen plaats heeft, altijd het geval is. In ons Vaderland althans handelen weinige Ouders en Mannen zoo despotiek met hunne Dochters en Vrouwen. Ja ’t zou ons weinig moeite kosten, om indien ’t ons luste, een tafreel te schetsen van de afhanglijkheid der Mannen van de Vrouwen; ’t welk ook wel eens plaats grijpt; doch wie zou daar uit het lot van alle Mannen willen opmaken. - Voor het overige wordt het onderwerp op den tijtel gemeld, slegts hier en daar als met den vinger aangeroerd, doch van Bladz. 11 af toont de Schrijver, dat het veelëer zijn doel is, om den naauwen band des huwelijks te verbreken, en het zelve als een Contract te doen beschouwen, ‘waar van men altoos meester is, om het zelve weder op te heffen.’ - Langs dezen weg meent hij aan de vrouwen eene haarer waardige vrijheid te kunnen bezorgen, en haar geluk te verhoogen. En wij meenen, dat langs deze weg juist het lot der Vrouwen nog veel ongelukkiger zijn, en zij veelëer de slaaf van haaren Echtgenoot zou worden. Laat de ervaring getuigen, of niet daar, waar de band des huwelijks niet zoo heilig en zoo vast, als bij de Christenen, wordt beschouwd, het lot der Vrouwen veel ongelukkiger is, dan onder ons. Doch de Schrijver geeft niet onduidelijk te kennen, dat hij ook al de wet van den geöpenbaarden Godsdienst als strijdig met de wet der natuur beschouwt. - In hoe verre daarmede het geloof aan de Goddelijken Oorsprong van beide strookt laten wij aan het oordeel van den Lezer over. Indien dit onderwerp voords den Schrijver wezentlijk ter harte gaat, dat hij dan meer beredeneerd alles ontwikkele, de gronden meer bedaard wikke en weege, en niet, gelijk thands in deze voorhandenen brochure zich met uitroepingen behelpe, die toch niets ter zaak doen.’
(1) Deze tekst is in 1989 heruitgegeven, in dl. 11 van de Socialisties-feministiese teksten, p. 104-111. Als u daar wat terugbladert, p. 89 vv., vindt u van Judith Vega enkele vage kaderende opmerkingen. Evenwel niets over de auteur, niets rond de vraag waarom deze tekst juist in Harlingen in 1795 kon uitkomen.
Olipodrigo (7)
donderdag 28 september 2007
Pruiken nodig die u niet voortdurend hoeft te kammen en van kalkpoeder te voorzien? In een artikel over de geschiedenis van pruiken geeft het Pratersmagazijn, in 1835 te Rotterdam bij J. Ulrich uitgegeven, een recept (beter: een techniek) hoe je een pruik kunt fabriceren bestaande uit gesponnen glazen slangetjes (p. 140).
Beetje vreemd tijdschrift, dit Pratersmagazijn. Ietwat spectatoriaal, maar zeker niet spannend. Zou de titel afgeleid zijn van de Tatlers, Babbelaars enz.? Een opvallend iets: men meldt, p. 200, dat de een aantal intekenaars niet heeft willen betalen omdat men geheimpjes had willen vernemen over echte personen. Dat is iets wat de lezers ook al bij Van Effen en Weyerman wensten. Maar, zegt het Pratersmagazijn, wij gaan het niet doen als de nu door ons uit de markt verdreven Leugenbol. Dat is blijkbaar weer een ander, en mogelijk interessant blad. Geen idee echter, welk blad bedoeld kan zijn.
De leverancierster van kranten bezorgt haar rekening aan Felix Meritis in 1790:
‘In Amsteldam Anno 1790. De Heeren Duckerctuuren [Directeuren] van de Matschrappij filickz Mirites Debet Aan De Weduwa witmondt voor het leveren van een jaar Coeranten somma 12,8 verscheene primo Mey Anno 1790’.
Uit het blad De Staatsman van 1779 (afd. Mengelwerk, p. 31):
‘De Vrouwen op te sluiten, is een natuurlyk gevolg van de veelwyvery, en de huishoudelyke order vordert zulks. Een insolvent debiteur tracht immers zich buiten het bereik zyner crediteuren te houden.’
Wat dit betekent begrijpt Herkauwer niet precies; maar het klinkt redelijk diepzinnig.
Pruiken nodig die u niet voortdurend hoeft te kammen en van kalkpoeder te voorzien? In een artikel over de geschiedenis van pruiken geeft het Pratersmagazijn, in 1835 te Rotterdam bij J. Ulrich uitgegeven, een recept (beter: een techniek) hoe je een pruik kunt fabriceren bestaande uit gesponnen glazen slangetjes (p. 140).
Beetje vreemd tijdschrift, dit Pratersmagazijn. Ietwat spectatoriaal, maar zeker niet spannend. Zou de titel afgeleid zijn van de Tatlers, Babbelaars enz.? Een opvallend iets: men meldt, p. 200, dat de een aantal intekenaars niet heeft willen betalen omdat men geheimpjes had willen vernemen over echte personen. Dat is iets wat de lezers ook al bij Van Effen en Weyerman wensten. Maar, zegt het Pratersmagazijn, wij gaan het niet doen als de nu door ons uit de markt verdreven Leugenbol. Dat is blijkbaar weer een ander, en mogelijk interessant blad. Geen idee echter, welk blad bedoeld kan zijn.
*
De leverancierster van kranten bezorgt haar rekening aan Felix Meritis in 1790:
‘In Amsteldam Anno 1790. De Heeren Duckerctuuren [Directeuren] van de Matschrappij filickz Mirites Debet Aan De Weduwa witmondt voor het leveren van een jaar Coeranten somma 12,8 verscheene primo Mey Anno 1790’.
*
Uit het blad De Staatsman van 1779 (afd. Mengelwerk, p. 31):
‘De Vrouwen op te sluiten, is een natuurlyk gevolg van de veelwyvery, en de huishoudelyke order vordert zulks. Een insolvent debiteur tracht immers zich buiten het bereik zyner crediteuren te houden.’
Wat dit betekent begrijpt Herkauwer niet precies; maar het klinkt redelijk diepzinnig.
zaterdag 1 maart 2008
Mode (1772) (3)
vrijdag 7 september 2007
Het allerëerst zoude wel verdiene aangehaald te worden ’t Kapsel, welke wy nu twee jaar geleeden, in de Courant van hebben gehad, en in Vrankryk was uitgevonden, daar de Heeren a la môdesche Francoize van opgeeven, dat ruim drie en een halve voet, en [294] eenige duimen hoog was, dog om dat hetzelve geen voortgang heeft gehad, zal ik daar van zwygen; ik kan niet wel begrypen, waarom of de Dames dit Kapsel afgekeurd hebben, of het moet weezen, dat zy met dat Gebouw van Linten, haar hoofden niet in balans hebbe kunnen houden, door ’t overwigt, of anders dat zy bevonden hebben, dat die Kapsels nadeelig waren, om somtyds met de een of ander Minnaar, in een Zomerhuisje, dat wat laag van verdieping is, een nadrukkelyk gesprek te houden. Ik zal dan ’t allerëerst myn toneel opene, met Madame a la Cacatoe, ziet eens met welken opschik zy voor het ligt komt! haar hoofd is vercierd met met een hoogte van hair, of zy een halve Bykorf met hair overtrokken, op de kop heeft, te vooren, namentlyk een jaar of twee geleeden, hadden zy daar de krullen nog niet by gepraktizeerd, als heede, die ten minste een voet by de Cakatoe uitsteeken, zoo dat het heede wel gelykt, of zy een geborste Wolbaal op de kop heeft, en maakt geen minder belaggelyk figuur, als Madame a la Favoriete, welke met haar opgesmukt gelaat, vol Moesjes, daar zy schurft en niet schurft is, verkiest een Mutsje, zeer galant, met wangetjes van Antoilagie Kant, een verciersters winkel, vol Bloemen op het hoofd, en een Koljé van alderhande soorte van kouleuren, dat zy van haar Mentieneur [295] prezent heeft gekreegen: Niet minder gloriëus is Mejuffer a la Bouquette, bekykt haar eens van agtere, haar opstaande Cabrieölet hoed, daar zy een arm vol Bloemen, en een kruiwagen vol Linten op heeft, gelyk ook in haare nek; of zy op een Smouse Poerim, voor Burgeres uit de Maan heeft gespeelt. Juffrouw a la Pirna, om te toone dat zy het niet vast met de bol heeft, en haar hoofd door de MOODEN op hol is geraakt, komt met haar vyf goede Vrindinne, Madam a la Meaupeau, die nog al eenigsints piëus is; Juffrouw a la Nonpareil, en dat lieve geblankette bekje a la Lowoschutz, ’t Smoddersmoeltje a l’Esclavage, en Madame a la Nouvelle môde, ieder hebbe zy een Kapsel op na de moode, dog scheelen egter in ’t fatsoen zoo veel, als een sneetje van een Hoornsche Wortel, by een Romynsch Schild, egter zyn zy zoo voorzigtig, om te weeten, dat kopjes met zulke modesche harsens beswangert, wel Leibande noodig hebben, om die reden hebben zy goedgevonde, aan ieder zy van ’t hoofd, een Leiband, van Kant of zyde Linte, te laate hange, zeeker uit voorzorg, tegens dat de MOODE haar heel en al met Molentjes zal laate loopen, en dan kunne zy die daar dienst nog van hebben, dat men haar op de stoel vast bind, om niet voor dwaas langs de straat te loopen; gelyk Madame a la Gen[296]tillen die gepraktiezeerd heeft, om een Koljé of Halsband van Kant, om de hals te doen, die breeder is, als haar hals lang, en de arme Juffer heeft de uiterste moeite van de waereld, om haar hals zoo lang uit te rekken; Zoo is het ook met Madam a la Duchesse, een volmaakte mooijê Paruikebol van vooren, en van agtere, ’t zinnebeeld van de Gekroonde Zotheid, rustende op een Pedestal van Cakelbonte Linte; Men moet laggen om de MOODE van Juffrouw au fil de Pertes, die met haar magere gezigt, byzonder na een koorsige Spanjool gelykt, die bevroore is, haar lange Neus maakt uit die petiete Muts, een cierlyke parade; Zy is meede gestrikt, zoo wel als Mevrouw a la Pompadour, welk zoo liefelyk ruikt, dat een gemoedelyke Savojaart zelfs zou bekenne, dat een Marmottenest zoo liefelyk mogt ruiken, maar anders niets in de waereld; Madam a la Spirituelle, moet ik ook om denken, haar Muts is zoo wonderlyk door elkander gevlogten, dat een Boer zou meenen, dat de kinderen van Pluto en Proserpien daar meede op de kakstoel gespeeld hadden, en zy is verders zoo zwierig met Linten om haar Kameele hals opgesmukt, als een Palmpaasche daar de kinderen meede speelen;
(wordt vervolgd)
Het allerëerst zoude wel verdiene aangehaald te worden ’t Kapsel, welke wy nu twee jaar geleeden, in de Courant van hebben gehad, en in Vrankryk was uitgevonden, daar de Heeren a la môdesche Francoize van opgeeven, dat ruim drie en een halve voet, en [294] eenige duimen hoog was, dog om dat hetzelve geen voortgang heeft gehad, zal ik daar van zwygen; ik kan niet wel begrypen, waarom of de Dames dit Kapsel afgekeurd hebben, of het moet weezen, dat zy met dat Gebouw van Linten, haar hoofden niet in balans hebbe kunnen houden, door ’t overwigt, of anders dat zy bevonden hebben, dat die Kapsels nadeelig waren, om somtyds met de een of ander Minnaar, in een Zomerhuisje, dat wat laag van verdieping is, een nadrukkelyk gesprek te houden. Ik zal dan ’t allerëerst myn toneel opene, met Madame a la Cacatoe, ziet eens met welken opschik zy voor het ligt komt! haar hoofd is vercierd met met een hoogte van hair, of zy een halve Bykorf met hair overtrokken, op de kop heeft, te vooren, namentlyk een jaar of twee geleeden, hadden zy daar de krullen nog niet by gepraktizeerd, als heede, die ten minste een voet by de Cakatoe uitsteeken, zoo dat het heede wel gelykt, of zy een geborste Wolbaal op de kop heeft, en maakt geen minder belaggelyk figuur, als Madame a la Favoriete, welke met haar opgesmukt gelaat, vol Moesjes, daar zy schurft en niet schurft is, verkiest een Mutsje, zeer galant, met wangetjes van Antoilagie Kant, een verciersters winkel, vol Bloemen op het hoofd, en een Koljé van alderhande soorte van kouleuren, dat zy van haar Mentieneur [295] prezent heeft gekreegen: Niet minder gloriëus is Mejuffer a la Bouquette, bekykt haar eens van agtere, haar opstaande Cabrieölet hoed, daar zy een arm vol Bloemen, en een kruiwagen vol Linten op heeft, gelyk ook in haare nek; of zy op een Smouse Poerim, voor Burgeres uit de Maan heeft gespeelt. Juffrouw a la Pirna, om te toone dat zy het niet vast met de bol heeft, en haar hoofd door de MOODEN op hol is geraakt, komt met haar vyf goede Vrindinne, Madam a la Meaupeau, die nog al eenigsints piëus is; Juffrouw a la Nonpareil, en dat lieve geblankette bekje a la Lowoschutz, ’t Smoddersmoeltje a l’Esclavage, en Madame a la Nouvelle môde, ieder hebbe zy een Kapsel op na de moode, dog scheelen egter in ’t fatsoen zoo veel, als een sneetje van een Hoornsche Wortel, by een Romynsch Schild, egter zyn zy zoo voorzigtig, om te weeten, dat kopjes met zulke modesche harsens beswangert, wel Leibande noodig hebben, om die reden hebben zy goedgevonde, aan ieder zy van ’t hoofd, een Leiband, van Kant of zyde Linte, te laate hange, zeeker uit voorzorg, tegens dat de MOODE haar heel en al met Molentjes zal laate loopen, en dan kunne zy die daar dienst nog van hebben, dat men haar op de stoel vast bind, om niet voor dwaas langs de straat te loopen; gelyk Madame a la Gen[296]tillen die gepraktiezeerd heeft, om een Koljé of Halsband van Kant, om de hals te doen, die breeder is, als haar hals lang, en de arme Juffer heeft de uiterste moeite van de waereld, om haar hals zoo lang uit te rekken; Zoo is het ook met Madam a la Duchesse, een volmaakte mooijê Paruikebol van vooren, en van agtere, ’t zinnebeeld van de Gekroonde Zotheid, rustende op een Pedestal van Cakelbonte Linte; Men moet laggen om de MOODE van Juffrouw au fil de Pertes, die met haar magere gezigt, byzonder na een koorsige Spanjool gelykt, die bevroore is, haar lange Neus maakt uit die petiete Muts, een cierlyke parade; Zy is meede gestrikt, zoo wel als Mevrouw a la Pompadour, welk zoo liefelyk ruikt, dat een gemoedelyke Savojaart zelfs zou bekenne, dat een Marmottenest zoo liefelyk mogt ruiken, maar anders niets in de waereld; Madam a la Spirituelle, moet ik ook om denken, haar Muts is zoo wonderlyk door elkander gevlogten, dat een Boer zou meenen, dat de kinderen van Pluto en Proserpien daar meede op de kakstoel gespeeld hadden, en zy is verders zoo zwierig met Linten om haar Kameele hals opgesmukt, als een Palmpaasche daar de kinderen meede speelen;
(wordt vervolgd)
donderdag 6 september 2007
[...] De Vraag is dezelve als de voorige Week, Wat is de Mooden? Myn Heer de President heeft alreets aangetoond, wat de MOODEN der Manne, van onze hedendaagsche tyd is, en hoe veel dezelve, (alleen [291] maar aan de schouders toe) verscheeld met de Ouden.
Dog myn voorneemen is tans om de MOODEN van ons hedendaags Jufferschap niet alleen, maar ook de meerder en minder soort aan te toonen, en eens te zien, of dezelve niet wel zoo veel verscheeld in ongerymdheid, dan die der Mannen.
D. Noobel, dat staat my aan, want die Vloipelsen worde zoo verwaant, als een Gek wanneer men hem pryst, en zoo onbeschaamt, als Straatnimpfen, en zoo brutaal, als Beedelaars die met ’t Pistool in de vuist, om een aalmoes vraagen.
B. Als de Heeren dan maar eens gelieve te hooren; De MOODEN is tans veel meer nog verscheelende, aangaande de Dames van deeze tyd, met die van de voorige Eeuwen, als met de Heeren. Ik ben niet onbewust dat de Pronkepuntjes van onze Eeuw, my zoude te gemoed kunne voeren, dat ’er van Oude tyden, ook al wonderlyke MOODENS zyn geweest! want volgens ’t verhaal van Montaigne, zoo zoude de Vrouwe der Lacedomiërs, onbeschaamd genoeg geweest hebben, om zonder Keurs of Kleed, dat de dyën kwalyk bedekt waren, in de perke te verschynene, daar de naakte Jongelinge om stryd worstelden; Dog ik zal daar op, voor eerst, antwoorde; dat ik geloof, dat die MOODE van byna nakent te gaan, de Vrouwen der Lacedomiers, meer was toe te schryven, aan [292] haar eenvoudigheid, dan dartelheid, en dat zy niet minder kuis waaren, dan veele onzer hedendaagsche Vrouwen: Ten anderen, het waaren onbeschaamde Heidensche Volken, daar de Vrouwe van onze tyd, integendeel, zeer graag de naam hebben, van niet alleen welopgevoed, maar goede Chrsitenen te zyn. Ten derde, zoo spreek ik van de MOODEN der Hollandsche Vrouwen, en derzelver verandering, welk in de tyd van anderhalf hondert jaar is voorgevallen; wie zoude hebben durve droomen? dat een staatelyke Huismoeder kroost zou hebben voortgebragt, zoo veel verschillende in kleeding, by de haare, ik geloof, niemant, ’t schynt zelfs Fabuleus, als men eens een Schildery of Portret ziet, dat een hondert jaar oud is, en waar op door een konstpenseel, de een of ander Mevrouw van Geboorte, of Juffer, of burger Vrouwspersoon, is uitgebeeld, op zyn oud Hollands toegetakeld, dat men dan zal zeggen, dat is, of verbeeld onze Grootmoeder; de Dames, welke in die tyd niet minder van Geboorte gevonde wierden, vergenoegde haar, al waare ’t nog zulke groote Mevrouwen, de meesten magt met een eenvoudig Kapsel, welk meerder strekten tot het gebruik, dan tot hovaardy, wynige vond men, die witte Kapsels droegen, de meesten magt, bestonde in zwarte Kapsels, zoo wel van de Groote als [293] Klyne, daar was op de duyzendste part, zulk een wispeltuurige verandering niet, ’t grootst onderscheid, dat in de Kapsels bestond, was, dat ryke vermoogende lieden, dezelve Kapsels vercierde met Paerlen van een schoon water, ook wel Diämante, ieder na zyn staat.
Dog in al dit, wierd de zeedigheid en billykheid betragt; even was ’t met die geene, welke witte Hoofd dekzels of Kapsels op hadden; men vond maar weinig onderscheid in dezelve, ik weet ’t fatsoen dier Kapsels niet beeter te vergelyken, in onze tyd, dan by die der Molkweeren, Markers, Schotlanders, Urkers, en verdere Ylanders, welke de eenigste tans nog zyn, die de eer van de Ouden Hollandsche Natie, eenigermaaten ophouden, beziet haar eens met aandagt, en vergelyk dezelve met een Schildery van en Ouden Hollandsche Juffer, zoo twyffel ik niet, of gy zult bevinde, dat ik de waarheid spreek, dog alzoo ik myn tyd nodig heb, zal ik van de Oude afstappen; en toonen eens aan, de MOODE van de hedendaagsche Waereld, aangaande de Dames.
(wordt vervolgd)
[...] De Vraag is dezelve als de voorige Week, Wat is de Mooden? Myn Heer de President heeft alreets aangetoond, wat de MOODEN der Manne, van onze hedendaagsche tyd is, en hoe veel dezelve, (alleen [291] maar aan de schouders toe) verscheeld met de Ouden.
Dog myn voorneemen is tans om de MOODEN van ons hedendaags Jufferschap niet alleen, maar ook de meerder en minder soort aan te toonen, en eens te zien, of dezelve niet wel zoo veel verscheeld in ongerymdheid, dan die der Mannen.
D. Noobel, dat staat my aan, want die Vloipelsen worde zoo verwaant, als een Gek wanneer men hem pryst, en zoo onbeschaamt, als Straatnimpfen, en zoo brutaal, als Beedelaars die met ’t Pistool in de vuist, om een aalmoes vraagen.
B. Als de Heeren dan maar eens gelieve te hooren; De MOODEN is tans veel meer nog verscheelende, aangaande de Dames van deeze tyd, met die van de voorige Eeuwen, als met de Heeren. Ik ben niet onbewust dat de Pronkepuntjes van onze Eeuw, my zoude te gemoed kunne voeren, dat ’er van Oude tyden, ook al wonderlyke MOODENS zyn geweest! want volgens ’t verhaal van Montaigne, zoo zoude de Vrouwe der Lacedomiërs, onbeschaamd genoeg geweest hebben, om zonder Keurs of Kleed, dat de dyën kwalyk bedekt waren, in de perke te verschynene, daar de naakte Jongelinge om stryd worstelden; Dog ik zal daar op, voor eerst, antwoorde; dat ik geloof, dat die MOODE van byna nakent te gaan, de Vrouwen der Lacedomiers, meer was toe te schryven, aan [292] haar eenvoudigheid, dan dartelheid, en dat zy niet minder kuis waaren, dan veele onzer hedendaagsche Vrouwen: Ten anderen, het waaren onbeschaamde Heidensche Volken, daar de Vrouwe van onze tyd, integendeel, zeer graag de naam hebben, van niet alleen welopgevoed, maar goede Chrsitenen te zyn. Ten derde, zoo spreek ik van de MOODEN der Hollandsche Vrouwen, en derzelver verandering, welk in de tyd van anderhalf hondert jaar is voorgevallen; wie zoude hebben durve droomen? dat een staatelyke Huismoeder kroost zou hebben voortgebragt, zoo veel verschillende in kleeding, by de haare, ik geloof, niemant, ’t schynt zelfs Fabuleus, als men eens een Schildery of Portret ziet, dat een hondert jaar oud is, en waar op door een konstpenseel, de een of ander Mevrouw van Geboorte, of Juffer, of burger Vrouwspersoon, is uitgebeeld, op zyn oud Hollands toegetakeld, dat men dan zal zeggen, dat is, of verbeeld onze Grootmoeder; de Dames, welke in die tyd niet minder van Geboorte gevonde wierden, vergenoegde haar, al waare ’t nog zulke groote Mevrouwen, de meesten magt met een eenvoudig Kapsel, welk meerder strekten tot het gebruik, dan tot hovaardy, wynige vond men, die witte Kapsels droegen, de meesten magt, bestonde in zwarte Kapsels, zoo wel van de Groote als [293] Klyne, daar was op de duyzendste part, zulk een wispeltuurige verandering niet, ’t grootst onderscheid, dat in de Kapsels bestond, was, dat ryke vermoogende lieden, dezelve Kapsels vercierde met Paerlen van een schoon water, ook wel Diämante, ieder na zyn staat.
Dog in al dit, wierd de zeedigheid en billykheid betragt; even was ’t met die geene, welke witte Hoofd dekzels of Kapsels op hadden; men vond maar weinig onderscheid in dezelve, ik weet ’t fatsoen dier Kapsels niet beeter te vergelyken, in onze tyd, dan by die der Molkweeren, Markers, Schotlanders, Urkers, en verdere Ylanders, welke de eenigste tans nog zyn, die de eer van de Ouden Hollandsche Natie, eenigermaaten ophouden, beziet haar eens met aandagt, en vergelyk dezelve met een Schildery van en Ouden Hollandsche Juffer, zoo twyffel ik niet, of gy zult bevinde, dat ik de waarheid spreek, dog alzoo ik myn tyd nodig heb, zal ik van de Oude afstappen; en toonen eens aan, de MOODE van de hedendaagsche Waereld, aangaande de Dames.
(wordt vervolgd)
Mode (1772) (1)
woensdag 5 september 2007
Wegens de editie van het Nijmeegse mutsenepos van Schonck uit 1792, De Bonheurs uit de mode (heruitgave: 2006) raakte Herkauwer geïnteresseerd in neusdoeken, pommades, hakjes en méér dergelijke uiterst belangrijke zaken.
Het is hier dikwijls uiterst moeilijk het naadje van de kous te weten te komen.
Dat verraste hem eigenlijk. De oorzaak is echter de gebruikelijke: degelijke studies op dit terrein zijn schaars. De weinige, welwillende, informantes die iets weten van de mode in de lange achttiende eeuw vallen in grote lijnen, hoor!) in twee groepen uiteen:
- nijvere naspeursters van bijvoorbeeld de lonen van naaisters; of van advertenties voor galanteriewinkels, ‘Franse’ winkels’ enz.
- meisjes en vrouwen die er ALLES van weten maar zich in feite baseren op schilderijen uit de Renaissance (‘Nou, de vrouw van burgemeester Six droeg toch wel degelijk die lapjes en lobjes? Ja toch?’) en/of uit Parijs geimporteerde modeplaten van rond, zeg, 1780.
Dat schiet niet erg op. Ook gelooft men Herkauwer nooit als hij zegt dat vrouwen ten tijde van Schimmelpenninck soms doorzichtige jurkjes droegen, of dat... Tja, de culturele invloed van Da Costa reikt ook vandaag de dag nog zeer ver.
Een week geleden kwamen de Naamlooziana van 1772 even aan de orde.
Nummer 23 van dat blad gaat geheel over de mode. Herkauwer vindt het aardig die overigens tamelijk vulgaire tekst onder uw aandacht te brengen. Hij denkt dat hier wat leerzaams te vinden is.
Kijkt u desondanks een beetje uit - want dit blad is een weekblad. Als zodanig heeft het haast verplicht een ‘spectatoriaal’ element en moet het waarschuwen tegen verval van zeden; welk verval natuurlijk bijna altijd veroorzaakt is door goddelozen van over de grens. Alleen onervaren lieden nemen dat soort culturele constructies voor waarheid aan.
Ook hier is het de vraag of al die modepopjes die ons als het ware in een lanterne magique gepresenteerd worden, wel echt ronddrentelden op Herengracht of Lange Voorhout. De schrijver gebruikt, p. 297, vermoedelijk per ongeluk het begrip ‘plaat’. Had hij dus toch een boek of tijdschrift met platen uit Parijs voor zich liggen?
Voorzichtig dus. Maar toch lijken de Naamlooziana hier en daar een kijkje te geven op (een deel van) de realiteit. Vandaag alleen enkele inleidende regels.
B. Al de Heeren reets by elkander! en ik de laatste! zulks had ik, om de waarheit te zeggen, niet gedagt, alzoo het nog vroeg is; dog ik denk dat de Heeren meede al met een weinigje nieuwsgierigheid zyn behebt.
A. Om Ued. de waarheid te zeggen [290] Broeder B., zoo is hetzelve zoo mis niet gegist.
D. Ik ben wel deegelyk nieusgierig, en hoop dat gy toond, een weinigje meer medelyden met de arme MOODEN te hebben, want als de lieden tot dat gevoelen overgingen, het geen de Heer President, boven onze hedendaagsche heeft gelieve te prefereeren, dan sturven de Francoize van honger, en de Fransche kraamers en Winkeldogters, mogten voor het overschot van haar Kapietaal, wel ieder een Lollepotje koopen, en op den Boer gaan, en zeggen Ued. Serviteur Mons. Boer, een Booterham of ik vreet myn kameraat op.
B. Als Ued. denkt Broeder D., dat ik de MOODE zou ontzien, dan zyt gy de plank mis.
D. Gaat u’ gang Vriend, maar ontziet myn dragt wat, kyk, ik hou byzonder van zulke menschen, die al weeten zy wat van myn, zoo poliet zyn, om ’t my niet in de neus te vryven, want ik geloof het zal myn beurd ook worden.
(wordt vervolgd)
Wegens de editie van het Nijmeegse mutsenepos van Schonck uit 1792, De Bonheurs uit de mode (heruitgave: 2006) raakte Herkauwer geïnteresseerd in neusdoeken, pommades, hakjes en méér dergelijke uiterst belangrijke zaken.
Het is hier dikwijls uiterst moeilijk het naadje van de kous te weten te komen.
Dat verraste hem eigenlijk. De oorzaak is echter de gebruikelijke: degelijke studies op dit terrein zijn schaars. De weinige, welwillende, informantes die iets weten van de mode in de lange achttiende eeuw vallen in grote lijnen, hoor!) in twee groepen uiteen:
- nijvere naspeursters van bijvoorbeeld de lonen van naaisters; of van advertenties voor galanteriewinkels, ‘Franse’ winkels’ enz.
- meisjes en vrouwen die er ALLES van weten maar zich in feite baseren op schilderijen uit de Renaissance (‘Nou, de vrouw van burgemeester Six droeg toch wel degelijk die lapjes en lobjes? Ja toch?’) en/of uit Parijs geimporteerde modeplaten van rond, zeg, 1780.
Dat schiet niet erg op. Ook gelooft men Herkauwer nooit als hij zegt dat vrouwen ten tijde van Schimmelpenninck soms doorzichtige jurkjes droegen, of dat... Tja, de culturele invloed van Da Costa reikt ook vandaag de dag nog zeer ver.
Een week geleden kwamen de Naamlooziana van 1772 even aan de orde.
Nummer 23 van dat blad gaat geheel over de mode. Herkauwer vindt het aardig die overigens tamelijk vulgaire tekst onder uw aandacht te brengen. Hij denkt dat hier wat leerzaams te vinden is.
Kijkt u desondanks een beetje uit - want dit blad is een weekblad. Als zodanig heeft het haast verplicht een ‘spectatoriaal’ element en moet het waarschuwen tegen verval van zeden; welk verval natuurlijk bijna altijd veroorzaakt is door goddelozen van over de grens. Alleen onervaren lieden nemen dat soort culturele constructies voor waarheid aan.
Ook hier is het de vraag of al die modepopjes die ons als het ware in een lanterne magique gepresenteerd worden, wel echt ronddrentelden op Herengracht of Lange Voorhout. De schrijver gebruikt, p. 297, vermoedelijk per ongeluk het begrip ‘plaat’. Had hij dus toch een boek of tijdschrift met platen uit Parijs voor zich liggen?
Voorzichtig dus. Maar toch lijken de Naamlooziana hier en daar een kijkje te geven op (een deel van) de realiteit. Vandaag alleen enkele inleidende regels.
[ 289] eene bespiegelende Dissertatie, op het divertissant voorstel:
Wat is de Mooden?
Héden den vyfden Maandag in Leeuwenmaand.Wat is de Mooden?
Is ’t wel een wonder dat een man,
Het in dees tyd niet houden kan?
Wanneer men overdenkt,
Dat de MOODE hunner vrouwe,
Om slegts haar KAPSELS te onderhouwen,
Zoo roekeloos het geld doorbrengt.
Het in dees tyd niet houden kan?
Wanneer men overdenkt,
Dat de MOODE hunner vrouwe,
Om slegts haar KAPSELS te onderhouwen,
Zoo roekeloos het geld doorbrengt.
B. Al de Heeren reets by elkander! en ik de laatste! zulks had ik, om de waarheit te zeggen, niet gedagt, alzoo het nog vroeg is; dog ik denk dat de Heeren meede al met een weinigje nieuwsgierigheid zyn behebt.
A. Om Ued. de waarheid te zeggen [290] Broeder B., zoo is hetzelve zoo mis niet gegist.
D. Ik ben wel deegelyk nieusgierig, en hoop dat gy toond, een weinigje meer medelyden met de arme MOODEN te hebben, want als de lieden tot dat gevoelen overgingen, het geen de Heer President, boven onze hedendaagsche heeft gelieve te prefereeren, dan sturven de Francoize van honger, en de Fransche kraamers en Winkeldogters, mogten voor het overschot van haar Kapietaal, wel ieder een Lollepotje koopen, en op den Boer gaan, en zeggen Ued. Serviteur Mons. Boer, een Booterham of ik vreet myn kameraat op.
B. Als Ued. denkt Broeder D., dat ik de MOODE zou ontzien, dan zyt gy de plank mis.
D. Gaat u’ gang Vriend, maar ontziet myn dragt wat, kyk, ik hou byzonder van zulke menschen, die al weeten zy wat van myn, zoo poliet zyn, om ’t my niet in de neus te vryven, want ik geloof het zal myn beurd ook worden.
(wordt vervolgd)
Olipodrigo (6)
dinsdag 4 september 2007
De Almanach voor Meisjens, door meisjens, Voor ’t Jaar 1796 (Amsterdam, J, van Gulik) meldt, p. 127:
‘Op de Japanse website van de Doshisha Universiteit vond ik de digitale versie van het boek De beschryving van Japan geschreven door Engelbert Kaempfer.
Het boek is vermoedelijk eind 17de eeuw of begin 18de eeuw geschreven. Dit is de periode dat Kaempfer in dienst was van de VOC.
Volgens Wikipedia was Engelbert Kaempfer (Lemgo, 16 september 1651 - 2 november 1716) een Duitse geleerde en reiziger. Zijn verslagen worden beschouwd als de belangrijkste 18e eeuwse Europese bronnen over Japan. Hij was volgens de titelpagina Hollands geneesheer aan het Hof van de Keizer. Het boek is volledig in het Nederlands geschreven.
Het is in 1733 door Arent van Huyssteen, boekverkoper te Amsterdam, her uitgegeven.
De Nederlandse inhoudsopgave van zijn boek kunt u vinden op de Japanse website Kaempfer forum. Hier staat een deel van de vermoedelijk originele versie uit 1729, die nog mooier is.
Voor zijn geboorteplaats -en oude Hanzestad - Lemgo is Kaempfer een grootheid, er is nu nog zelfs een gymnasium en een apotheek met zijn naam. In de VOC databank vond ik nog drie personen uit uitgevaren zijn voor de VOC en afkomstig uit Lemgo. Tot op heden kon ik Kaempfer daar niet vinden.’
De Almanach voor Meisjens, door meisjens, Voor ’t Jaar 1796 (Amsterdam, J, van Gulik) meldt, p. 127:
Al schudt de beer zyn maanen,
Dat baart geen vrees bij een rechtaarten man;
Maar ziet hij vrouwentraanen -
Weg is de man.
Deze meisjesalmanak is overigens allemachtig revolutiegezind. Zo vindt men p. 143 een gedicht over het dragen van een sansculotte en een schuifborst (=??).Dat baart geen vrees bij een rechtaarten man;
Maar ziet hij vrouwentraanen -
Weg is de man.
*
Op het Archiefforum meldde Eric Hennekam op 15 augustus:‘Op de Japanse website van de Doshisha Universiteit vond ik de digitale versie van het boek De beschryving van Japan geschreven door Engelbert Kaempfer.
Het boek is vermoedelijk eind 17de eeuw of begin 18de eeuw geschreven. Dit is de periode dat Kaempfer in dienst was van de VOC.
Volgens Wikipedia was Engelbert Kaempfer (Lemgo, 16 september 1651 - 2 november 1716) een Duitse geleerde en reiziger. Zijn verslagen worden beschouwd als de belangrijkste 18e eeuwse Europese bronnen over Japan. Hij was volgens de titelpagina Hollands geneesheer aan het Hof van de Keizer. Het boek is volledig in het Nederlands geschreven.
Het is in 1733 door Arent van Huyssteen, boekverkoper te Amsterdam, her uitgegeven.
De Nederlandse inhoudsopgave van zijn boek kunt u vinden op de Japanse website Kaempfer forum. Hier staat een deel van de vermoedelijk originele versie uit 1729, die nog mooier is.
Voor zijn geboorteplaats -en oude Hanzestad - Lemgo is Kaempfer een grootheid, er is nu nog zelfs een gymnasium en een apotheek met zijn naam. In de VOC databank vond ik nog drie personen uit uitgevaren zijn voor de VOC en afkomstig uit Lemgo. Tot op heden kon ik Kaempfer daar niet vinden.’
Echtgenote als almanak: Naamlooziana (1772)
maandag 3 september 2007
Het zal heel wat decennia geleden zijn dat Herkauwer gebladerd heeft in het merkwaardige tijdschrift de Naamlooziana (1772) van het genootschap de Zevenstar. Dat is een produkt van eerst, voornamelijk, Ockerse, en daarna, vermoedelijk, Hoefnagel. De volledige titel: De Naamlooziana, of Vertoog zonder vinding zynde iets over alles, getrokken uit de aantekeningen van ymand, gemaakt op elk, en toepaslyk op niets.
Het gedeelte-Ockerse heeft enig niveau, het latere gedeelte is nogal volks. In dat eerste deel is herhaald sprake van ‘-ana’-literatuur; dus van die humoristische literatuur die grappen en anecdotes vertelt, behorend bij of getrokken uit het leven van één bepaalde persoon. Zoals de Datheniana, Scaligeriana, enz. Later (p. 45 vv.) wordt in het blad zelfs getheoretiseerd over dat genre, en bespreekt men of het Nederlandse begrip ‘aartigheid’ overeenkomt met de inhoud en strekking van dergelijke humoristisch lectuur.
Volgen een aantal ‘aartigheden’. Herkauwer zag in één daarvan tot zijn verbazing een vroege variant opduiken van de klacht dat rijke oudere mannen soms een nieuwe vrouw nemen, als ware het/zij een nieuwe auto:
‘Een Hoogleeraar van ’t Kollegie, die dagelyks vier of vyf uuren in zyn Kabinet aan Letteröefeningen besteede, en eens buiten gewoonte langer agterbleef, wierd door zyne Egâ gezogt en nog in de Boeken beezig gevonden. - Ach! myn Schat! zei hy: zyt gy daar? Wat komt gy my zeggen? - Ik wenschte, myn Lief, ook een Boek te zyn. - En waarom? - Om dat gy u geduurig daar by bevind. - Dan wenschte ik, zei de Professor, dat gy een Almanak waard. - En waarom? hervatte zyne Huisvrouw. - Om redenen, verkreeg zy tot antwoord, dat men ieder jaar eenen nieuwen bekomt.’ (p. 61)
Het zal heel wat decennia geleden zijn dat Herkauwer gebladerd heeft in het merkwaardige tijdschrift de Naamlooziana (1772) van het genootschap de Zevenstar. Dat is een produkt van eerst, voornamelijk, Ockerse, en daarna, vermoedelijk, Hoefnagel. De volledige titel: De Naamlooziana, of Vertoog zonder vinding zynde iets over alles, getrokken uit de aantekeningen van ymand, gemaakt op elk, en toepaslyk op niets.
Het gedeelte-Ockerse heeft enig niveau, het latere gedeelte is nogal volks. In dat eerste deel is herhaald sprake van ‘-ana’-literatuur; dus van die humoristische literatuur die grappen en anecdotes vertelt, behorend bij of getrokken uit het leven van één bepaalde persoon. Zoals de Datheniana, Scaligeriana, enz. Later (p. 45 vv.) wordt in het blad zelfs getheoretiseerd over dat genre, en bespreekt men of het Nederlandse begrip ‘aartigheid’ overeenkomt met de inhoud en strekking van dergelijke humoristisch lectuur.
Volgen een aantal ‘aartigheden’. Herkauwer zag in één daarvan tot zijn verbazing een vroege variant opduiken van de klacht dat rijke oudere mannen soms een nieuwe vrouw nemen, als ware het/zij een nieuwe auto:
‘Een Hoogleeraar van ’t Kollegie, die dagelyks vier of vyf uuren in zyn Kabinet aan Letteröefeningen besteede, en eens buiten gewoonte langer agterbleef, wierd door zyne Egâ gezogt en nog in de Boeken beezig gevonden. - Ach! myn Schat! zei hy: zyt gy daar? Wat komt gy my zeggen? - Ik wenschte, myn Lief, ook een Boek te zyn. - En waarom? - Om dat gy u geduurig daar by bevind. - Dan wenschte ik, zei de Professor, dat gy een Almanak waard. - En waarom? hervatte zyne Huisvrouw. - Om redenen, verkreeg zy tot antwoord, dat men ieder jaar eenen nieuwen bekomt.’ (p. 61)
vrijdag 29 februari 2008
Fillis aan een rijmer (1798)
dinsdag 28 augustus 2007
Moet een meisje speels zijn of een savante? Met de strekking van het volgende gedicht kan men het eens of oneens zijn. Het heeft in ieder geval een soort aangename, luchtige toon. Misschien is de toonzetting moedwillig ‘naief’. Dat is een aparte stijl.
Oordeelt u zelf maar. Het gedicht verscheen in de Almanak voor vrouwen door vrouwen, van 1798.
Fillis aan een Rijmer
Gij wilt het maagdlijk schoon bezingen
ô Rijmer! maar gij kent het niet -
Gij vormt slechts droge schilderingen,
Die elk maar in verbeelding ziet.
Maar, was uw schets natuur en leven,
Regeerde waarheid in uw dicht,
Maal dan geen meisje zo verheven,
Dat haar geleerdheid zuilen sticht;
Plaats haar niet eeuwig bij de boeken,
Om droge letterzifterij;
Doet haar niet naar de aloudheid zoeken;
Drijf haar de starren niet opzij;
Laat haar geen stroeve wijsgeer lezen;
Geen meetkunst, die het brein verzuft;
Onnuttig zou het meisje wezen,
Dat dus in ’t boekvertrek vermuft.
Neen, huisselijke kundigheden,
En aangename wetenschap,
En zang, en spel, en lieve zeden,
Verheffen haar ten hoogsten trap.
Voorwaar uw Meisje is mistekend,
Daar gij haar naar uw beeldnis meet,
Die eeuwig zuft, en meet en rekent,
Terwijl de mot uw kleedren vreet.
Moet een meisje speels zijn of een savante? Met de strekking van het volgende gedicht kan men het eens of oneens zijn. Het heeft in ieder geval een soort aangename, luchtige toon. Misschien is de toonzetting moedwillig ‘naief’. Dat is een aparte stijl.
Oordeelt u zelf maar. Het gedicht verscheen in de Almanak voor vrouwen door vrouwen, van 1798.
Fillis aan een Rijmer
Gij wilt het maagdlijk schoon bezingen
ô Rijmer! maar gij kent het niet -
Gij vormt slechts droge schilderingen,
Die elk maar in verbeelding ziet.
Maar, was uw schets natuur en leven,
Regeerde waarheid in uw dicht,
Maal dan geen meisje zo verheven,
Dat haar geleerdheid zuilen sticht;
Plaats haar niet eeuwig bij de boeken,
Om droge letterzifterij;
Doet haar niet naar de aloudheid zoeken;
Drijf haar de starren niet opzij;
Laat haar geen stroeve wijsgeer lezen;
Geen meetkunst, die het brein verzuft;
Onnuttig zou het meisje wezen,
Dat dus in ’t boekvertrek vermuft.
Neen, huisselijke kundigheden,
En aangename wetenschap,
En zang, en spel, en lieve zeden,
Verheffen haar ten hoogsten trap.
Voorwaar uw Meisje is mistekend,
Daar gij haar naar uw beeldnis meet,
Die eeuwig zuft, en meet en rekent,
Terwijl de mot uw kleedren vreet.
Vakantie van een jonge juffer (1764) (4) (slot)
donderdag 16 augustus 2007
Woensdag den 5. Neev Jochem om 8 uuren aan myn kamerdeur getikt, maar hem niet opengedaan. Drie wafelen by de thee gegeten. Tante Cornelia wil hebben, dat ik den geheelen winter by haar blyf: dit afgeslagen. Het overige van den morgen met kleeden doorgebragt. Mevrouw Winde... om 3 uuren met de Koets voor Tantes deur gekomen, om my af te haalen. Neev Jochem liet drie zwaare zuchten, dat hy niet meê mogt gaan. Tusschen middernacht en één uur t’huis gekomen. Neev Jochem had zich onder myn ledikant verborgen.
Donderdag den 6. Aardig gedroomd, maar alles vergeten, toen ik opstond. Den ganschen morgen door Neev Jochem geplaagd geworden. Hy wou weeten wie de dikste beenen van ons beide had. Ik heb hem moeten belooven, van hem zomtyds uit den Haag een briev te zullen schryven. Tantes Zilverbufet helpen schoonmaaken. Dien zelven dag twee Postelein-kassen uitgenomen. NB. Maar omtrent voor een honderd gulden aan goed gebroken. Niet uitgeweest.
Vrydag den 7. Van 9 tot 12 uuren met myn Spiegel geraadpleegt. Wel tienmaal myn Mutz verzet, eer ze na myne zin stond. Over tafel uw briev gekregen. Tante en Neev zaten als verplet. Neev Jochem zweerd my te willen trouwen, als ik het hebben wil. Hy herhaalde ’t my noch ’s nachts om één uur. Ik weet niet wat ik hem beloofd heb. NB. Wy waren een geruimen tyd alleen.
Zaturdag den 8. Zeer vrolyk opgestaan. Dien morgen een tourtje met de Koets gedaan. ’s Namiddags overal afscheid genomen. ’s Avonds ’t Ontzet van Leiden zien spelen. Het kruit rook benaauwd. Neev Jochem had voor zeventien gulden, veertien stuivers, aan Mol, Limonade, Chocolaad en Banket gehad. Ruim een half uur met Neev Jochem in de Gallery gepraat, zonder licht. NB. Ik leunde tegen een tafel, die vast tegen de muur stond. Tante zei, dat ik een mooi blosje had. Wy gingen laat te bed. Neev Jochem ontreeg my.
Sondag den 9. Door Tante Cornelia opgeroepen. Neev Jochem en Tante kreeten alle beide by ’t ontbyt. Al myn kleeren waren verstopt, toen ik my wilde kleeden. Wy aten weinig van de gebraden Kalfskop. Om 5 uuren ’s namiddags thee gedronken. Duizend beloften aan Neev Jochem moeten doen. Hy zal van de week noch in den Haag komen om Acces te vragen. Een drie gulden tot een fooi aan de Knechts en Meiden gegeven. ’s Anderendaags ochtends met de eerste Schuit vertrokken, na deezen Brief op de Postwagen te hebben besteld. Myn lippen deeden zeer van ’t zoenen.
Ik ben ondertuschen, Waarde Moeder, Uwe Liefhebbende Dochter:
KAATJE R......’
Of die Juffer, van wien deeze zonderlinge Brief herkomstig is, dezelve uit eenvoudigheid, dan wel met studie geschreven heeft, om de Waereld te toonen, hoe belacchelyk het is, wanneer de Moeders het Gedrag hunner Kinderen al te naauw willen uitpluizen; dit is ondertusschen zeker, dat ’er hier en daar veele glossen in steken, die uit geen kinderachtige herssens zyn voortgekomen. Wy verwachten maar, dat die zoete Juffer het door ons gemaakte gebruik van haaren Briev, niet kwalyk zal nemen, en ons eerlang meerder stof tot ons Onderwerp verschaffen zal.
Woensdag den 5. Neev Jochem om 8 uuren aan myn kamerdeur getikt, maar hem niet opengedaan. Drie wafelen by de thee gegeten. Tante Cornelia wil hebben, dat ik den geheelen winter by haar blyf: dit afgeslagen. Het overige van den morgen met kleeden doorgebragt. Mevrouw Winde... om 3 uuren met de Koets voor Tantes deur gekomen, om my af te haalen. Neev Jochem liet drie zwaare zuchten, dat hy niet meê mogt gaan. Tusschen middernacht en één uur t’huis gekomen. Neev Jochem had zich onder myn ledikant verborgen.
Donderdag den 6. Aardig gedroomd, maar alles vergeten, toen ik opstond. Den ganschen morgen door Neev Jochem geplaagd geworden. Hy wou weeten wie de dikste beenen van ons beide had. Ik heb hem moeten belooven, van hem zomtyds uit den Haag een briev te zullen schryven. Tantes Zilverbufet helpen schoonmaaken. Dien zelven dag twee Postelein-kassen uitgenomen. NB. Maar omtrent voor een honderd gulden aan goed gebroken. Niet uitgeweest.
Vrydag den 7. Van 9 tot 12 uuren met myn Spiegel geraadpleegt. Wel tienmaal myn Mutz verzet, eer ze na myne zin stond. Over tafel uw briev gekregen. Tante en Neev zaten als verplet. Neev Jochem zweerd my te willen trouwen, als ik het hebben wil. Hy herhaalde ’t my noch ’s nachts om één uur. Ik weet niet wat ik hem beloofd heb. NB. Wy waren een geruimen tyd alleen.
Zaturdag den 8. Zeer vrolyk opgestaan. Dien morgen een tourtje met de Koets gedaan. ’s Namiddags overal afscheid genomen. ’s Avonds ’t Ontzet van Leiden zien spelen. Het kruit rook benaauwd. Neev Jochem had voor zeventien gulden, veertien stuivers, aan Mol, Limonade, Chocolaad en Banket gehad. Ruim een half uur met Neev Jochem in de Gallery gepraat, zonder licht. NB. Ik leunde tegen een tafel, die vast tegen de muur stond. Tante zei, dat ik een mooi blosje had. Wy gingen laat te bed. Neev Jochem ontreeg my.
Sondag den 9. Door Tante Cornelia opgeroepen. Neev Jochem en Tante kreeten alle beide by ’t ontbyt. Al myn kleeren waren verstopt, toen ik my wilde kleeden. Wy aten weinig van de gebraden Kalfskop. Om 5 uuren ’s namiddags thee gedronken. Duizend beloften aan Neev Jochem moeten doen. Hy zal van de week noch in den Haag komen om Acces te vragen. Een drie gulden tot een fooi aan de Knechts en Meiden gegeven. ’s Anderendaags ochtends met de eerste Schuit vertrokken, na deezen Brief op de Postwagen te hebben besteld. Myn lippen deeden zeer van ’t zoenen.
Ik ben ondertuschen, Waarde Moeder, Uwe Liefhebbende Dochter:
KAATJE R......’
Of die Juffer, van wien deeze zonderlinge Brief herkomstig is, dezelve uit eenvoudigheid, dan wel met studie geschreven heeft, om de Waereld te toonen, hoe belacchelyk het is, wanneer de Moeders het Gedrag hunner Kinderen al te naauw willen uitpluizen; dit is ondertusschen zeker, dat ’er hier en daar veele glossen in steken, die uit geen kinderachtige herssens zyn voortgekomen. Wy verwachten maar, dat die zoete Juffer het door ons gemaakte gebruik van haaren Briev, niet kwalyk zal nemen, en ons eerlang meerder stof tot ons Onderwerp verschaffen zal.
Vakantie van een jonge juffer (1764) (3)
dinsdag 14 augustus 2007
Woensdag den 28. Met myn linkerbeen ’t eerst uit bed gestapt. Een kopje chocolaad over myn schoot gestort. Neev Jochem beet my in ’t oor, dat het binnen ’t jaar een jongen Zoon beduidde. Van 10 tot 2 uuren wat door ’t huis gedribbeld. NB. De Rystenbry was dien middag smoor zout. ’s Namiddags van 4 tot half 7 bezig geweest met kleeden. Van 7 uuren tot 9 met Neev Jochem een wandelingtje gedaan. ’t Was morssig tusschen de kraamen. Neev Jochem kneep me geduurig in de armen. Zonder eeten na bed gegaan, omdat Tante Cornelia wat grommig was.
Donderdag den 29. Van 9 tot 10 uuren op myn bed gelezen. Pieter de knecht kwam Philesje haalen om zyn gevoeg te laten doen. Drie kusjes van Tante gekregen. Een dubbele boterham van roggenbrood by de thee genuttigd. ’s Middags ten eeten geweest by Mevrouw D**. Een beentje uit myn waaijer gebroken. NB Ik geloof, dat ik ’er vry wat meê gebadineert had. ’s Avonds laat t’huis gekomen. Neev Jochem kuste my genagt op de trap.
Vrydag den 30. Den geheelen dag t’huis gebleven en nieuw brywerk opgezet. De twee jonge Heeren van Dingsdags te vergeefs gekomen. Neev Jochem niet uit zyn Japon geweest. Vroeg slapen gegaan. Philesje meende te sterven.
Zaturdag den 1. October. My vergeeten te wasschen, omdat wy uit ryden moesten. De wagen stond om zeven uuren al voor de deur. Om 8 uuren uit het bed gestapt. Myn groene Japon aangedaan. Neev Jochem kwam myn keurslyf toerygen. NB Johanna de Keukenmeid was ’er by. Te Haarlem by Muy Bo..... geweest. Zy is grootsch, dat zy Stiefmoeder is. Wy waren al vroeg weêr t’huis. Dien avond by de Poolsche Konstmeester gegaan. Om 3 uuren lagen wy nog niet te bed.
Sondag den 2. Dien ochtend lang geslapen. Te 1 uur kwam Neev Jochem my uit het bed raazen. Hy deed my een stelzel kanten present. Philesje brak zyn voorste rechterpootje. Van 4 uuren tot half 6 gehuild. De Barbier, zei dat ’er geen kwaad by was. Tot ’s nachts 12 uuren met het beesje getobt. In den ochtenstond eerst in slaap gevallen.
Maandag den 3. De Laplandse Courant op myn bed gelezen. Van 11 tot 12 uuren thee gedronken. Voor 6 gulden en een dubbeltje aan Lint gekocht. NB Het blaauw lint staat my wel het mooist. Van 1 tot 2 uuren in myn nachtgewaad uit het schuifraam gelegen. Een diepe saluade ontfangen van een Heer, die voorbyging. Ik zag hem ’s avonds by Magito op de koord danssen. NB. ’t Was zekerlyk een Koorddendansser.
Dingsdag den 4. Myn kamerdeur vergeten op de knip te doen. Door Neev Jochem op myn bed verrast. Hy verfommelde alles wat ik aanhad. Ik wilde om hulp roepen, maar ik kon niet. Neev beloofde my te trouwen, dat ik in beraad genomen heb. Hy heeft maar twee kusjes van myn mond gehad. Ik was te beschaamd om hem langer te dulden. ’s Namiddags bragt hy my een paar mooije geborduurde neusdoeken t’huis. Ten 4 uuren zyn we eerst aan tafel gegaan, omdat we niet eer honger hadden. Den ganschen avond onder ons driën gezeten. Pieter de knecht vryd over Johanna; ik heb ze bespied.
Woensdag den 28. Met myn linkerbeen ’t eerst uit bed gestapt. Een kopje chocolaad over myn schoot gestort. Neev Jochem beet my in ’t oor, dat het binnen ’t jaar een jongen Zoon beduidde. Van 10 tot 2 uuren wat door ’t huis gedribbeld. NB. De Rystenbry was dien middag smoor zout. ’s Namiddags van 4 tot half 7 bezig geweest met kleeden. Van 7 uuren tot 9 met Neev Jochem een wandelingtje gedaan. ’t Was morssig tusschen de kraamen. Neev Jochem kneep me geduurig in de armen. Zonder eeten na bed gegaan, omdat Tante Cornelia wat grommig was.
Donderdag den 29. Van 9 tot 10 uuren op myn bed gelezen. Pieter de knecht kwam Philesje haalen om zyn gevoeg te laten doen. Drie kusjes van Tante gekregen. Een dubbele boterham van roggenbrood by de thee genuttigd. ’s Middags ten eeten geweest by Mevrouw D**. Een beentje uit myn waaijer gebroken. NB Ik geloof, dat ik ’er vry wat meê gebadineert had. ’s Avonds laat t’huis gekomen. Neev Jochem kuste my genagt op de trap.
Vrydag den 30. Den geheelen dag t’huis gebleven en nieuw brywerk opgezet. De twee jonge Heeren van Dingsdags te vergeefs gekomen. Neev Jochem niet uit zyn Japon geweest. Vroeg slapen gegaan. Philesje meende te sterven.
Zaturdag den 1. October. My vergeeten te wasschen, omdat wy uit ryden moesten. De wagen stond om zeven uuren al voor de deur. Om 8 uuren uit het bed gestapt. Myn groene Japon aangedaan. Neev Jochem kwam myn keurslyf toerygen. NB Johanna de Keukenmeid was ’er by. Te Haarlem by Muy Bo..... geweest. Zy is grootsch, dat zy Stiefmoeder is. Wy waren al vroeg weêr t’huis. Dien avond by de Poolsche Konstmeester gegaan. Om 3 uuren lagen wy nog niet te bed.
Sondag den 2. Dien ochtend lang geslapen. Te 1 uur kwam Neev Jochem my uit het bed raazen. Hy deed my een stelzel kanten present. Philesje brak zyn voorste rechterpootje. Van 4 uuren tot half 6 gehuild. De Barbier, zei dat ’er geen kwaad by was. Tot ’s nachts 12 uuren met het beesje getobt. In den ochtenstond eerst in slaap gevallen.
Maandag den 3. De Laplandse Courant op myn bed gelezen. Van 11 tot 12 uuren thee gedronken. Voor 6 gulden en een dubbeltje aan Lint gekocht. NB Het blaauw lint staat my wel het mooist. Van 1 tot 2 uuren in myn nachtgewaad uit het schuifraam gelegen. Een diepe saluade ontfangen van een Heer, die voorbyging. Ik zag hem ’s avonds by Magito op de koord danssen. NB. ’t Was zekerlyk een Koorddendansser.
Dingsdag den 4. Myn kamerdeur vergeten op de knip te doen. Door Neev Jochem op myn bed verrast. Hy verfommelde alles wat ik aanhad. Ik wilde om hulp roepen, maar ik kon niet. Neev beloofde my te trouwen, dat ik in beraad genomen heb. Hy heeft maar twee kusjes van myn mond gehad. Ik was te beschaamd om hem langer te dulden. ’s Namiddags bragt hy my een paar mooije geborduurde neusdoeken t’huis. Ten 4 uuren zyn we eerst aan tafel gegaan, omdat we niet eer honger hadden. Den ganschen avond onder ons driën gezeten. Pieter de knecht vryd over Johanna; ik heb ze bespied.
Vakantie van een jonge juffer (1764) (2)
vrijdag 10 augustus 2007
(vervolg)
‘Dingsdag den 20. Met pyn in ’t hoofd opgestaan. De gansche morgen op myn Slaapkamer blyven zitten. Tante Cornelia om wat Eau de la Vendel laten vragen. Twee Hoofdpleisters gelegt. Over tafel telkens gezocht en maar één Vleugeltje van een gebrade Hoentje gegeten. ’s Namiddags een Comoedie over de Bankroetiers gelezen en hartelyk gelacchen. Tot 6 uuren aan myn Borduurraam gezeten. Neev Jochem de Kwakzalversbriefjes voor my laten lezen. Te 10 uuren ’s avonds naar bed gegaan zonder eeten. Philesje den geheelen nacht gekeft. De vlooien plaagden my onverstandig.
Woensdag den 21. Van Neev Jochem, toen ik my bezig was te kleeden, een doosje met moesjes tot present gekregen. Tantes Kamenier prees myne Juweelen. Myn beste Japon aangetrokken en daarmede op de Kermis gezwiert. De waijer, die Tante my dien morgen gekocht had, by die gelegenheid verlooren. Ten 3 uuren aan Tafel gegaan. ’s Avonds by Magito in ’t Spel geweest. Twee glaasjes Hypocras by Mejuffer B*** gedronken, die wy t’huisbragten. Noch meer als een uur met Neev Jochem in de Gallery gestoeid, eer we na bed gingen. Myn neusdoek was geheel verkreukt.
Donderdag den 22. Ten 10 uuren eerst ontwaakt. Philesje gevlooid, eer ik opstond. ’s Middags by myn Heer en Mevrouw Ellensm... ten eeten geweest. Neev Jochem myn brywerk uitgetrokken. De Denker half uitgelezen, omdat hy my verveelde. Dien avond in ’t Schouwburg doorgebragt en vrolyk te bed gegaan. Den ganschen nacht vreesselyk gewoeld.
Vrydag den 23. Door Johanna de Keukenmeid opgewekt. In ’t opstaan myn eene zilvere Schoengespen aan stuk getrapt. Tante Cornelia was niet wel gemutst aan de theetafel, want koffi mogten we niet meer drinken, zedert dat het haar Doctor verboden had. NB. Ik geloof, dat ze malkander verstaan. Van 11 uur tot 1 uur in besoigne geweest met den Paruikmaker: hy prees myn bruin haïr. ’s Namiddags met Neev Jochem het Stadhuis weezen bezichtigen. ’s Avonds op visite by Mevrouw Spaa.... geweest. Al myn Zilvergeld verspeeld. Neev Jochem moest op de Burgerwacht. Ten één uur naar bed gegaan half slaapdronken.
Zaturdag den 24. Het eerste van alle opgeweest. Den ganschen morgen uit het venster gelegen. Voor den eeten een half glaasje Persiko gedronken. Grutten met rozynen smaakten ’er niet wel op. Een namiddag slaapje gehouden. Neev Jochem lag voor me op zyne kniën, toen ik wakker wierd. Van 4 tot 6 uuren bezig geweest met kleeden, Tantes Kamenier prees myn blank vel. ’s Avonds groot bezoek aan ons huis. Philesje bespoog myn Oranje Tabberd. Driemaal voor ’t gezelschap, ’t Heerlyk licht gezongen.
Maandag den 26. Het overschot van de Denker op myn bed uitgelezen. Zes kopjes thee met saffraan gedronken. Tante aan de Keukenmeid belast geen peper in de wittebroodsop te doen. Neev Jochem my gezegt, dat hy my lief hadt. Van 12 tot half één bezig geweest met my te kammen. Pieter de knecht belast, dat hy de Nieuwsvertelder voor my zou koopen. ’s Namiddags van 3 tot 6 uuren een paar lobbens geborduurt. ’s Avonds niet gegeten, omdat geen honger had. Dien nacht by Tante geslapen, omdat zy bang voor muizen was.
Dingsdag den 27. Neev Jochem thee voor ons bed gedronken. Tante Cornelia klaagde van pyn in de buik. Een half uur met den Doctor geconsuleerd. Neev Jochem ondertusschen myn pols gevoeld. Hy zei, dat ik gelaten moest worden. Ik denk, dat hy hier iets meê voor heeft. Den ganschen dag ongekleed gebleven. De Kalfsbout was lekker gebraden. Tusschen 2 en 3 uuren een bezoek van twee jonge Heeren gehad. De Couranten schynen noch by continuatie te liegen. Dien nacht weder op myn eigen bed geslapen. Zeer aangenaam gedroomd.’
(wordt vervolgd)
(vervolg)
‘Dingsdag den 20. Met pyn in ’t hoofd opgestaan. De gansche morgen op myn Slaapkamer blyven zitten. Tante Cornelia om wat Eau de la Vendel laten vragen. Twee Hoofdpleisters gelegt. Over tafel telkens gezocht en maar één Vleugeltje van een gebrade Hoentje gegeten. ’s Namiddags een Comoedie over de Bankroetiers gelezen en hartelyk gelacchen. Tot 6 uuren aan myn Borduurraam gezeten. Neev Jochem de Kwakzalversbriefjes voor my laten lezen. Te 10 uuren ’s avonds naar bed gegaan zonder eeten. Philesje den geheelen nacht gekeft. De vlooien plaagden my onverstandig.
Woensdag den 21. Van Neev Jochem, toen ik my bezig was te kleeden, een doosje met moesjes tot present gekregen. Tantes Kamenier prees myne Juweelen. Myn beste Japon aangetrokken en daarmede op de Kermis gezwiert. De waijer, die Tante my dien morgen gekocht had, by die gelegenheid verlooren. Ten 3 uuren aan Tafel gegaan. ’s Avonds by Magito in ’t Spel geweest. Twee glaasjes Hypocras by Mejuffer B*** gedronken, die wy t’huisbragten. Noch meer als een uur met Neev Jochem in de Gallery gestoeid, eer we na bed gingen. Myn neusdoek was geheel verkreukt.
Donderdag den 22. Ten 10 uuren eerst ontwaakt. Philesje gevlooid, eer ik opstond. ’s Middags by myn Heer en Mevrouw Ellensm... ten eeten geweest. Neev Jochem myn brywerk uitgetrokken. De Denker half uitgelezen, omdat hy my verveelde. Dien avond in ’t Schouwburg doorgebragt en vrolyk te bed gegaan. Den ganschen nacht vreesselyk gewoeld.
Vrydag den 23. Door Johanna de Keukenmeid opgewekt. In ’t opstaan myn eene zilvere Schoengespen aan stuk getrapt. Tante Cornelia was niet wel gemutst aan de theetafel, want koffi mogten we niet meer drinken, zedert dat het haar Doctor verboden had. NB. Ik geloof, dat ze malkander verstaan. Van 11 uur tot 1 uur in besoigne geweest met den Paruikmaker: hy prees myn bruin haïr. ’s Namiddags met Neev Jochem het Stadhuis weezen bezichtigen. ’s Avonds op visite by Mevrouw Spaa.... geweest. Al myn Zilvergeld verspeeld. Neev Jochem moest op de Burgerwacht. Ten één uur naar bed gegaan half slaapdronken.
Zaturdag den 24. Het eerste van alle opgeweest. Den ganschen morgen uit het venster gelegen. Voor den eeten een half glaasje Persiko gedronken. Grutten met rozynen smaakten ’er niet wel op. Een namiddag slaapje gehouden. Neev Jochem lag voor me op zyne kniën, toen ik wakker wierd. Van 4 tot 6 uuren bezig geweest met kleeden, Tantes Kamenier prees myn blank vel. ’s Avonds groot bezoek aan ons huis. Philesje bespoog myn Oranje Tabberd. Driemaal voor ’t gezelschap, ’t Heerlyk licht gezongen.
Maandag den 26. Het overschot van de Denker op myn bed uitgelezen. Zes kopjes thee met saffraan gedronken. Tante aan de Keukenmeid belast geen peper in de wittebroodsop te doen. Neev Jochem my gezegt, dat hy my lief hadt. Van 12 tot half één bezig geweest met my te kammen. Pieter de knecht belast, dat hy de Nieuwsvertelder voor my zou koopen. ’s Namiddags van 3 tot 6 uuren een paar lobbens geborduurt. ’s Avonds niet gegeten, omdat geen honger had. Dien nacht by Tante geslapen, omdat zy bang voor muizen was.
Dingsdag den 27. Neev Jochem thee voor ons bed gedronken. Tante Cornelia klaagde van pyn in de buik. Een half uur met den Doctor geconsuleerd. Neev Jochem ondertusschen myn pols gevoeld. Hy zei, dat ik gelaten moest worden. Ik denk, dat hy hier iets meê voor heeft. Den ganschen dag ongekleed gebleven. De Kalfsbout was lekker gebraden. Tusschen 2 en 3 uuren een bezoek van twee jonge Heeren gehad. De Couranten schynen noch by continuatie te liegen. Dien nacht weder op myn eigen bed geslapen. Zeer aangenaam gedroomd.’
(wordt vervolgd)
Vakantie van een jonge juffer (1764) (1)
donderdag 9 augustus 2007
Hoogstwaarschijnlijk was het de beroepsschrijver Franciscus Lievens Kersteman die schrijver/ en redacteur was van de Boekzaal der Heeren en Dames, een blad vol onpretentieuze uittreksels en verslagen, over gezellige romans, reisbeschrijvingen en wetenswaardigheden. Een beetje een blad voor een leesportefeuille. Er werd érg veel gezegd over Kerstemans eigen werk. Zo sneed het mes aan twee kanten.
In de jaargang 1764 vindt men, p. 305-313, een leuk zomerniemandalletje. Lees en huiver. De titel:
‘Aantekeningen van een jonge juffer, betreffende haar Gedrag geduurende haar verblyf te Amsterdam, met de Kermis aldaar gehouden.’
‘Het volgende Dag-Register, ons van goederhand toegekomen zynde, heeft ons wegens deszelfs byzonderheid zoo wel voldaan gehad, dat wy niet twyffelden, of het zoude onze Lezeren evengelyk behaagen, waarom wy het zelve niet in de vergetenheid hebben willen sluiten. Het behelst, by wyze eener Briev, een getrouw Verhaal van zekere Jonge Juffer aan haar Moeder, wegens haar gehouden Gedrag te Amsterdam geduurende de Kermis; strekkende van Zaturdag den 17. September tot Sondag den 9 October incluis, dat zy wederom naar den Haag is gekeerd. Zie hier hoedanig zy zig uitdrukt.
ZEER WAARDE EN LIEVE MOEDER.
Gy hebt my op hals en keel bevolen gehad, u een zuiver verslag van myn wedervaaren en gehouden gedrag te Amsterdam te doen; om u niet ongehoorzaam te weezen, heb ik alles van dag tot datum aangetekend, tot op ’t oogenblik, dat ik myn afscheid van Tante Cornelia genomen heb; en ik laat dezelve met de Postwagen voorafgaan, opdat gy kunt oordeelen, of uwe Dochter Kaatje met die zelfde liefde weder dient ontfangen te worden, als zy van u genagt gekust is.
dinsdag namiddag den 17. Septemb. In de Stuurstoel by den Schipper gestaan, tot aan ’t Leprooshuis, om u niet uit het oog te verliezen. Met een oud Heer in de roef gezeten, die my op de reis duizend malligheden heeft verteld. ’s Nachts niets geslapen, en twee neusdoeken vol met traanen gekreten, omdat ik u niet meer zag. Onderwegen niets verteerd, wyl ik van den bewusten Heer overal wierd vry gehouden. Een stuiver aan ’t Jagertje gegeven.
Sondag morgen den 18. Vroeg aan den Berebyt gekomen. Met een sleepje naar ’t huis van Tante Cornelia gereden. Myn kuif wat verzet. Zelfs aangescheld en door de Keukenmeid ingelaten geworden. Drie kusjes van Tante op myn wangen gekregen, en ’er haar vier in de plaats gegeven. Tot 11 uuren koffi in ’t Zysalet gedronken, en twee warme bollen gegeten, die door Neev Jochem gesmeerd waren. Van 11 tot 12 uuren Tantes huis van onderen tot boven gezien. Van 12 tot half 2 uuren my verschoond, en een Neglige-mutsje opgezet. Tot 2 uuren voor de glazen gekeken, en een dronke Matroos in ’t water zien vallen. 6 Minuten van schrik in flaauwte gelegen. Derdehalf uur aan tafel gezeten, en Tante my bekeven, dat ik niet genoeg at. Tot donker avond in de Plantagie gewandelt met Neev Jochem. Den geheelen avond pyn in ’t hoofd gehad. Te 11 uuren naar bed gegaan en als een roos geslapen zonder droomen.
Maandag den 19. Een visite van Neev Jochem voor myn bed gehad. Hy zei, dat ik een Engel geleek. Zyn rechterhand van de deekens gestooten. Drie kopjes Chocolaad gedronken. De Laplandse Courant gelezen. Tante Cornelia haar tweede meid de deur uitgeboend. Op en kopje thee en een wafeltje by Mevrouw D** verzocht. Van 11 tot 2 uuren bezig geweest met my te kleeden. Neev Jochem in ’t afgaan van de trap myn hand gekust. ’s Namiddags een tourtje met de koets naar Tantes Buitenplaats gedaan. De veer van myn goud horologie gesprongen in ’t uittrappen van dezelve. Mevrouw D** my een van haar schoothondjes present gedaan, omdat ik goed beest was. Den ganschen nacht van Neev Jochem gedroomd, en een gat in den dag geslapen.’
(wordt vervolgd)
Hoogstwaarschijnlijk was het de beroepsschrijver Franciscus Lievens Kersteman die schrijver/ en redacteur was van de Boekzaal der Heeren en Dames, een blad vol onpretentieuze uittreksels en verslagen, over gezellige romans, reisbeschrijvingen en wetenswaardigheden. Een beetje een blad voor een leesportefeuille. Er werd érg veel gezegd over Kerstemans eigen werk. Zo sneed het mes aan twee kanten.
In de jaargang 1764 vindt men, p. 305-313, een leuk zomerniemandalletje. Lees en huiver. De titel:
‘Aantekeningen van een jonge juffer, betreffende haar Gedrag geduurende haar verblyf te Amsterdam, met de Kermis aldaar gehouden.’
‘Het volgende Dag-Register, ons van goederhand toegekomen zynde, heeft ons wegens deszelfs byzonderheid zoo wel voldaan gehad, dat wy niet twyffelden, of het zoude onze Lezeren evengelyk behaagen, waarom wy het zelve niet in de vergetenheid hebben willen sluiten. Het behelst, by wyze eener Briev, een getrouw Verhaal van zekere Jonge Juffer aan haar Moeder, wegens haar gehouden Gedrag te Amsterdam geduurende de Kermis; strekkende van Zaturdag den 17. September tot Sondag den 9 October incluis, dat zy wederom naar den Haag is gekeerd. Zie hier hoedanig zy zig uitdrukt.
ZEER WAARDE EN LIEVE MOEDER.
Gy hebt my op hals en keel bevolen gehad, u een zuiver verslag van myn wedervaaren en gehouden gedrag te Amsterdam te doen; om u niet ongehoorzaam te weezen, heb ik alles van dag tot datum aangetekend, tot op ’t oogenblik, dat ik myn afscheid van Tante Cornelia genomen heb; en ik laat dezelve met de Postwagen voorafgaan, opdat gy kunt oordeelen, of uwe Dochter Kaatje met die zelfde liefde weder dient ontfangen te worden, als zy van u genagt gekust is.
dinsdag namiddag den 17. Septemb. In de Stuurstoel by den Schipper gestaan, tot aan ’t Leprooshuis, om u niet uit het oog te verliezen. Met een oud Heer in de roef gezeten, die my op de reis duizend malligheden heeft verteld. ’s Nachts niets geslapen, en twee neusdoeken vol met traanen gekreten, omdat ik u niet meer zag. Onderwegen niets verteerd, wyl ik van den bewusten Heer overal wierd vry gehouden. Een stuiver aan ’t Jagertje gegeven.
Sondag morgen den 18. Vroeg aan den Berebyt gekomen. Met een sleepje naar ’t huis van Tante Cornelia gereden. Myn kuif wat verzet. Zelfs aangescheld en door de Keukenmeid ingelaten geworden. Drie kusjes van Tante op myn wangen gekregen, en ’er haar vier in de plaats gegeven. Tot 11 uuren koffi in ’t Zysalet gedronken, en twee warme bollen gegeten, die door Neev Jochem gesmeerd waren. Van 11 tot 12 uuren Tantes huis van onderen tot boven gezien. Van 12 tot half 2 uuren my verschoond, en een Neglige-mutsje opgezet. Tot 2 uuren voor de glazen gekeken, en een dronke Matroos in ’t water zien vallen. 6 Minuten van schrik in flaauwte gelegen. Derdehalf uur aan tafel gezeten, en Tante my bekeven, dat ik niet genoeg at. Tot donker avond in de Plantagie gewandelt met Neev Jochem. Den geheelen avond pyn in ’t hoofd gehad. Te 11 uuren naar bed gegaan en als een roos geslapen zonder droomen.
Maandag den 19. Een visite van Neev Jochem voor myn bed gehad. Hy zei, dat ik een Engel geleek. Zyn rechterhand van de deekens gestooten. Drie kopjes Chocolaad gedronken. De Laplandse Courant gelezen. Tante Cornelia haar tweede meid de deur uitgeboend. Op en kopje thee en een wafeltje by Mevrouw D** verzocht. Van 11 tot 2 uuren bezig geweest met my te kleeden. Neev Jochem in ’t afgaan van de trap myn hand gekust. ’s Namiddags een tourtje met de koets naar Tantes Buitenplaats gedaan. De veer van myn goud horologie gesprongen in ’t uittrappen van dezelve. Mevrouw D** my een van haar schoothondjes present gedaan, omdat ik goed beest was. Den ganschen nacht van Neev Jochem gedroomd, en een gat in den dag geslapen.’
(wordt vervolgd)
Initiatief aan de meisjes (1795)
donderdag 2 augustus 2007
Uit de Courant zonder voorbeeld, door Jacobinus Carmagnole, 1795:
‘Eenige Meisjes tusschen de 16 en 22 jaaren, zeer genegen om een wettig Huwlyk aan te gaan, zullen zich laaten vinden aanstaande Zondag morgen voor en in het Stadhuis; het teken zal zyn een drie-couleurig Lint op de muts, voor de borst of elders; en die verkeering hebben aangegaan, zullen het Lint als een roosje voor de hoed dragen; denkt intusschen niet Jongmans! dat men hier eenig slegt gevolg uit moet trekken, niets minder dan dat - maar, om zo veel mooglyk als nog de tyd toelaat, het vooroordeel weg te neemen, als of het aan geen Meisjes zou vrystaan, even als aan een Jongman, om haare begeerten tot hu huwlyk, op eene eerlyke wyze aan den dag te leggen, zyn wy te rade geworden om een begin te maken van ons recht, om door dit teken bekend te doen zyn, dat, als zich een braaf Jongling opdoed, wy hen niet ongeneegen zyn.
Uit de Courant zonder voorbeeld, door Jacobinus Carmagnole, 1795:
‘Eenige Meisjes tusschen de 16 en 22 jaaren, zeer genegen om een wettig Huwlyk aan te gaan, zullen zich laaten vinden aanstaande Zondag morgen voor en in het Stadhuis; het teken zal zyn een drie-couleurig Lint op de muts, voor de borst of elders; en die verkeering hebben aangegaan, zullen het Lint als een roosje voor de hoed dragen; denkt intusschen niet Jongmans! dat men hier eenig slegt gevolg uit moet trekken, niets minder dan dat - maar, om zo veel mooglyk als nog de tyd toelaat, het vooroordeel weg te neemen, als of het aan geen Meisjes zou vrystaan, even als aan een Jongman, om haare begeerten tot hu huwlyk, op eene eerlyke wyze aan den dag te leggen, zyn wy te rade geworden om een begin te maken van ons recht, om door dit teken bekend te doen zyn, dat, als zich een braaf Jongling opdoed, wy hen niet ongeneegen zyn.
Uit aller naam
Anna Maria Braafhart.’
donderdag 28 februari 2008
Barberine: Miss Marples 1770
donderdag 7 juni 2007
Vandaag passeerde Herkauwer dit bericht op internet, over een reeds in 2005 te Gent uitgekomen historische roman voor kinderen in de VWO-leeftijd, door Josephine Schreibers:
Barberine is een kleurrijk geïllustreerde misdaadroman voor +13-jarigen én voor liefhebbers van de achttiende eeuw. Het is geïnspireerd op de dagboeken van graaf d’Hane, op danstraktaten en op documentatie in de Gentse universiteitsbibliotheek (o.m. het Fonds Vliegende Bladen). Het verhaal speelt zich af in 1770. Noodgedwongen moet de 13-jarige Barberine een debutantenbal missen. Zij zet zich dan maar aan het schrijven van een “journal”, een dagboek waarin zij aanvankelijk haar avonturen noteert maar waarin zij geleidelijk aan evolueert naar een ware Miss Marple (Agatha Christie) die door deductie allerlei duistere zaken als overspel, diefstal en moord ontrafelt. Tegelijk schetst Schreibers een levendig beeld
van de Gentse samenleving in die periode.
Kijk, dit is natuurlijk het betere werk. De Vlamingen zijn de Nederlanders vóór.
Die hebben voor deze periode de laatste vijftien jaar redelijk wat goede gewone historische romans voor de oudjes erbij gekregen. Maar voor de jeugdigen hebben zij alleen wat raar drukwerk waarin gereformeerde jongeren nijver Napoleon ten val brengen, volgens het vaderlands model door Da Costa geschapen. U kent dat wel.
Een enorm hiaat. En dat terwijl de stof voor avontuurlijke verhalen van allerlei aard tijdens de Verlichting zo ongeveer voor het oprapen ligt.
Of bestaat er toch iets waarvan Herkauwer geen weet heeft? Hij hoort het graag.
Herkauwer constateerde dat er al een Barberine-website bestaat. U vindt die snel genoeg. De liefhebber/ster kan het boek daar bestellen; het kost E 9,50 of zoiets, gelooft hij.
Vandaag passeerde Herkauwer dit bericht op internet, over een reeds in 2005 te Gent uitgekomen historische roman voor kinderen in de VWO-leeftijd, door Josephine Schreibers:
Barberine is een kleurrijk geïllustreerde misdaadroman voor +13-jarigen én voor liefhebbers van de achttiende eeuw. Het is geïnspireerd op de dagboeken van graaf d’Hane, op danstraktaten en op documentatie in de Gentse universiteitsbibliotheek (o.m. het Fonds Vliegende Bladen). Het verhaal speelt zich af in 1770. Noodgedwongen moet de 13-jarige Barberine een debutantenbal missen. Zij zet zich dan maar aan het schrijven van een “journal”, een dagboek waarin zij aanvankelijk haar avonturen noteert maar waarin zij geleidelijk aan evolueert naar een ware Miss Marple (Agatha Christie) die door deductie allerlei duistere zaken als overspel, diefstal en moord ontrafelt. Tegelijk schetst Schreibers een levendig beeld
van de Gentse samenleving in die periode.
Kijk, dit is natuurlijk het betere werk. De Vlamingen zijn de Nederlanders vóór.
Die hebben voor deze periode de laatste vijftien jaar redelijk wat goede gewone historische romans voor de oudjes erbij gekregen. Maar voor de jeugdigen hebben zij alleen wat raar drukwerk waarin gereformeerde jongeren nijver Napoleon ten val brengen, volgens het vaderlands model door Da Costa geschapen. U kent dat wel.
Een enorm hiaat. En dat terwijl de stof voor avontuurlijke verhalen van allerlei aard tijdens de Verlichting zo ongeveer voor het oprapen ligt.
Of bestaat er toch iets waarvan Herkauwer geen weet heeft? Hij hoort het graag.
Herkauwer constateerde dat er al een Barberine-website bestaat. U vindt die snel genoeg. De liefhebber/ster kan het boek daar bestellen; het kost E 9,50 of zoiets, gelooft hij.
Abonneren op:
Posts (Atom)