dinsdag 12 juni 2007
Gisteren kreeg Herkauwer een nieuw artikel van Simon Vuyk in handen waarin deze het verzet van verlicht-christelijke zijde beschrijft tegen slavernij en slavenhandel (1). Aanbevolen.
Maar hij moest wel even slikken toen hij in dit artikel de passages las waarin Vuyk kort de essentie weergeeft van een totaal idiote rede door de Amsterdamse koopman A. Barrau gehouden in het Nut op 22 februari 1790, getiteld ‘De waare staat van den slaavenhandel in onze Nederlandsche Coloniën’. Deze Barrau beschrijft hoe negers na de overtocht de scheepskapitein om de hals vallen, danken en kussen voor de ‘weldaad van overvoering’.
Het kan nog gekker. Vuyk (p. 177):
‘Barrau vervolgde met een beschrijving van het vervoer in aangename scheepsruimen, naar sekse en leeftijd gescheiden. Overdag had men gelegenheid aan dek te wandelen, soms om beurten in groepen. Daar vond men buitenboord hangende toilethuisjes waarin zij bij het doen van hun natuurlijke behoeften ‘wederom frissche lucht’ konden inademen. Van boeien en banden was, ‘zolang zij zich wel en voeglijk gedragen’, geen sprake. Elke morgen werden er tobben met water neergezet, waaruit men zich kon wassen [...]. Barrau’s weergave van de menukaart overtrof de schets van Falconbridge over het voedsel aan boord verre. Om hun ‘luien en vadsigen aard’ te bestrijden was er om vijf uur ‘bal aan boord’ en mochten zij dansen. [...] [De kapitein] liet zich elke morgen over het welzijn van de negers informeren. De bewering dat vrouwen aan ‘de beestachtigheid’ van matrozen werden blootgetseld, weerlegde hij: matrozen mochten het vrouwenverblijf niet benaderen, tenzij op bevel van hogerhand. Klappen mochten niet worden uitgedeeld.’
Vuyk deelt niets mee over deze Barrau. Het zou niet oninteressant zijn iets meer te weten over deze man en zijn beweegredenen de slavenhalerij voor te stellen als een cruise richting Benidorm. Herkauwer kan zo gauw niets over hem vinden.
Barrau had wel meer curieuze ideeën, blijkt. In 1797 stelde hij voor vlootherstel te financieren door middel van het inhouden van 10% op het salaris van dienstmeisjes (p. 178). Het zou Herkauwer niet verbazen als Barrau zijn voorstel rechtvaardigde met te zeggen dat die meiden toch maar elke dag hun geld uitgaven op een bal masqué.
(1) Simon Vuyk, ‘’Wat is dit anders dan met onze eigen hand deze gruwelen te plegen?’ Remonstrantse en doopsgezinde protesten tegen slavenhandel en slavernij in het laatste decennium van de achttiende eeuw.’ In: Doopsgezinde Bijdragen 32 (2006), p. 171-206.
Posts tonen met het label slavernij. Alle posts tonen
Posts tonen met het label slavernij. Alle posts tonen
donderdag 28 februari 2008
woensdag 27 februari 2008
Slavernij bij Wolff/Deken (1795)
donderdag 5 april 2007
In aansluiting bij het in deze site opgemerkte op 14 februari 2007, binnen een wat lichter kader, over de slavernij en het blijven bestaan / de bestrijding daarvan tijdens de Verlichting, in het onderstaande een onbekend stukje over slavernij.
Het fragment komt uit een vrijwel onbereikbare tekst; er zijn nog maar enkele exemplaren van de druk over. In hun Geschrift eener bejaarde vrouw (1802) vertellen de schrijfsters Wolff en Deken over de opvoeding van het jonge meisje Mietje, vanaf haar geboorte tot haar volwassen-worden. Die opvoeding gebeurt in een christelijk-verlichte sfeer. Mietje leert door ervaring, overtuiging; zij mag niets overnemen tenzij zij een waarheid inziet.
Het is het laatste boek van de schrijfsters. De tekst dateert van rond 1795. Het stukje komt uit deel I (p. 235-245).
Deze tekst heeft de vorm van gesprekken. In de volgende passage ontmoet men vader, moeder, Mietje zelf, en haar vriendin Coosje. Mietje is een jaar of twaalf oud. Op een gegeven moment komt slavernij ter sprake.
Misschien merkt men op deze manier hoe in een fictief maar opvoedkundig bedoeld geschrift, verlichte auteurs in ons vaderland het verschijnsel slavernij bestreden. Het is maar een voorbeeld...
MOEDER. Als ik mij bepaal op den tegenwoordigen toestand van Frankrijk, denk ik altoos aan deeze woorden van JACOBUS: “Weent gij rijken over de ellenden, die u zullen overkomen; uw goud en zilver is verroest, en die roest zal tegen u getuigen, en zal uw vleesch als een vuur verteeren! Het loon der werklieden, die uwe landen bearbeiden, en die gij verkort hebt, roept tot GOD.”
COOSJE. Ik begrijp niet, hoe menschen, die zulke plaatsen der heilige schrift kennen, volharden kunnen in zulke ondeugden, als daar worden opgenoemd.
VADER. Dat wij dit niet kunnen begrijpen, is een groot geluk voor ons: maar, mijne kinderen, de opvoeding, de voorbeelden, de omstandigheden, hebben zo veel invloed op onze denkwijze. Voorspoed maakt doorgaans ligtzinnig. De ligtzinnige denkt nooit, des ook niet aan de nadeelen, die hij anderen veroorzaakt. Hij is in deezen gelijk aan de jeugd, die in gezondheid zelden aan den dood denkt. Hoe zouden anders beschaafde menschen, ik wil niet eens zeggen christenen, immer deel kunnen neemen in den verfoeilijken slaavenhandel.
IK. Weet gij nog, COOSJE, dat, toen wij voor de eerste maal in de historie van JOZEF laazen, dat men menschen verkogt, wij het niet konden gelooven, maar aan onze moeders gingen vraagen? Toen die ons zeiden, dat dit zo was, konden wij ons niet genoeg verwonderen.
COOSJE. Ja, zeer wel weet ik dat nog; maar toen wij hoorden, hoe gruwzaam de slaaven in Oost en Westindien gehandeld worden, schreiden wij uit medelijden.
MOEDER. Niet slegts Europeaansche volken, die de vrijheid niet kennen, drijven deezen snooden handel; neen, ook zelf de inwooners van een land, wier voorvaders tagtig jaar om hunne vrijheid streeden!
VADER. Eene onzen dichtressen plaatste in een dichtstuk de volgende regels, over dit onderwerp. Zij maakte daar juist niet zeer haar hof door, bij de menschenkoopers, doch zij moest, zegt zij, haare verontwaardiging ééns wat lugt geeven. Haar afgrijzen van wreedheid en gierigheid deedt haar vergeeten, dat ook veelen in haare famille daar aan schuldig staan. Uwe moeder zal die regels wel eens opzeggen, ik weet, dat zij die kent.
MOEDER. Gaarn; zie hier het Fragment.
[volgt een ontzettend lang gedicht]
IK. Dat is ijsselijk! evenwel, wie, die een gevoelig hart heeft, kan de dichtresse laaken?
VADER. ’t Zijn deeze ongelukkige menschen, die ons duizend onnoodige dingen bezorgen; onze geliefde coffij en suiker, en veele producten, die gij niet bij naame kent, en die wij, om gezond en gelukkig te leeven, niet behoeven. De natuur geeft ieder land, deszelfs inwooners, alles, wat zij ter verkwikking en voeding noodig hebben.
IK. Nu, vader, ik zou wel willen aanneemen, om nooit meer een stukje suiker te eeten, zo ik daar door deeze arme menschen konde bevrijden: maar al dagt ik nu al eens zo redelijk, zouden anderen dit ook denken? Zo niet, wat zoude het hen baaten?
VADER. Niets in ’t minste! Deeze denkwijze moet eerst algemeen zijn; ten ware, dat GOD de wensch der dichteresse verhoorde! Behandelde men de Negers overal zo, als in Pensilvaniën, dan zouden wij alle de Westindische producten met een gerust gemoed kunnen gebruiken.
MOEDER. De volgende regels, uit datzelfde dichtstuk, zullen u een denkbeeld geeven, hoe zij daar behandeld worden.
’k Zoek troost in ’t weelig oord van Penn.
o Vreedzaam Pensilvaniën!
Daar wijze deugd het volk geleidt,
Geen slaaf zijn deerlijk lot beschreit.
Maar vindt in zijnen heer zijn vriend,
Zijn vader, dien hij dankbaar dient;
Wat strekt gij ’t Christendom tot eer!
Gij, die getrouw de zeedeleer
Van onzen meester steeds betragt,
Uw medeschepsel nooit veracht,
Om dat het ongelukkig is;
Maar handelt met een’ deerenis
Een’ goedheid, uw beginsels waard.
VADER. Het is nog niet genoeg, deeze arme menschen te mishandelen, men lastert hen ook nog. Men geeft hen niet slegts alle de ondeugden der Europeaanen, maar betwist hen ook de minste vonk van rede en menschelijkheid. Men geeft hen plaats bij de dieren. Dit is laster. Het zijn menschen zo als wij; want als zij in goede handen vallen, als zij met zagtheid bestuurd en onderweezen worden, ontdekt men proeven dier volmaaktbaarheid, die den mensch zo sterk karakteriseert. Dit getuigen alle verstandigen, die hen met bedaardheid waarneemen; zij staaven dit door treffende voorbeelden. Zij zeggen: “de Negers zijn verwaarloosde groote sterke kinders, en even zo vatbaar voor onderwijs.” Als hunne meesters hen wel behandelen, zijn zij zo dankbaar, zo getrouw, dat zij onze huisbedienden verre overtreffen! Alle hunne gebreken, de luiheid, de onmaatigheid, hunne domheid, zijn de vrugten der wreede slaavernij. Dit, mijne kinderen, kan u niet verwonderen, zo dra gij kunt begrijpen: “dat slaavernij dermaate strijdt tegen onzen aanleg als menschen, dat zij onze natuur geheel omkeert; en wel eens geen de minste ruïne daar van overlaat.” Zij verstikt de eerste kiemen der deugd. Slaavernij knakt het verstand, en trapt ook de geringste vonk van vernuft geheel uit; de slaavernij ontsteelt de rede, en wat is zonder haar den mensch!... In alle landen, daar de slaavernij heerscht, vindt men dit altoos bevestigd. De vrijheid alleen leidt den mensch op tot zijne bestemming. Zij ontwikkelt alle zijne deugden, alle zijne begaafdheden; zij verheft, zij verädelt hem. Want zij doet den mensch zijne eigene waardij door zijn geheel weezen gevoelen. De vrijheid maakt hem met zijne natuurlijk en burgerlijke voorrechten bekend. Zij ontgloeit zijnen moed, zij vermeerdert zijne kragten; hij durft, hij kan des zijne rechten handhaaven. Om haar, versmaadt hij het laag kruipend, bekrompen, kwalijk begreepen zelfsbelang. Hij ziet weelde, pragt, overdaad, alle gemakken des leevens beneden zig. Hoe gevoelig, vreest hij echter geene smarten, geen hoon, geene bespotting; en hoe dierbaar hem het leeven zij, hij offert het aan haar op, terwijl hij zijne beulen te veel veracht, om hen iets te antwoorden. Vrijheid alleen vormt waare helden: uw Vaderland en haare bondgenooten, de braave Zwitzers, hebben dit getoond.
Wat moet men denken van de Engelschen, die zo zeer stoffen op hunne vrijheid, en wat van veelen onzer landgenooten, als wij zien, dat zij zo al geene menschen-beulen, ten minsten menschen-koopers zijn?
IK. (driftig.) Ik zou zeggen: “gij zogenaamde vrienden der vrijheid handelt regtstreeks tegen uwe eigene beginsels aan. Gij zijt des of gek, of ondeugend.”
VADER. Gij zoudt u beschaafder kunnen uitdrukken, en men zoude u even goed verstaan. Dit is echter niet te ontkennen, dat men niemand kan achten, die, om zig te verrijken, een menschen-kooper wordt! Braave gevoelige burgers, zo wel in Engeland, als bij ons, hebben veele middelen voorgeslagen, om het lot der Negers min afschuwlijk te maaken; geen’ zijn nog ter uitvoer gebragt. Men heeft zelf een wetboek voor hen opgesteld, billijkheid en menschenliefde straalen ’er in door: evenwel, als men de zaak aandagtig beschouwt, is het, als of men, een mensch door list of geweld gedwongen hebbende slaaf te worden, zig volgens deeze wetten verpligt, hem niet erger dan een lastbeest te behandelen. Een heerlijk voorrecht inderdaad! En wie zal zorgen, dat deeze wetten worden uitgevoerd? Kan men zo dwaas zijn, van te denken, dat zij dit doen zullen, die de magt in handen hebben, en deeze wetten weinig rekenen? Als men weet, wie het doorgaans zijn, die naar America gaan, en met welk oogmerk, dan is daar geen hoop altoos toe.
MOEDER. Durf ik het waagen, hier bij te voegen, dat veele volken slaaven maaken, onder het voorwendsel, om die te bekeeren to het Christen geloof? Ik zie, mijne kinderen, dat gij elkander verwonderd aanziet. Dit kan niet anders! Gij denkt: “de Christelijke godsdienst handhaaft de rechten van den mensch; leert liefde en mededoogen; hij eischt rechtvaardigheid.” Ja, maar eischt ook gelijkheid; niet in de bezittingen. JESUS, was veel te groote wijsgeer, hij kende den mensch te wel, om dit tot eene wet gemaakt te hebben. Maar die gelijkheid, die GOD ons gaf, en ’t geweld alleen ons kan ontrooven. Slaavernij en Christelijke godsdienst zijn zo strijdig met elkander, dat geen Christen een slaaf hebben mag, of zig tot slaaf verkoopen. Alles, wat het vernuft daar tegen praat, doet bij de rede niets af.
VADER. Ik begrijp wel, dat zij, die nooit aan hunne pligten denken, dien schandelijken handel drijven kunnen. Ontschuldigt hen dit? Geensins. Zij hadden, met weinig aandagt, hunne pligten kunnen zien; kunnen opmaaken, dat geen mensch het recht kan hebben, zijn mede mensch te koopen, wijl hij zelf, die zig verkoopt, over zijne vrijheid niet kan beschikken. De vrijheid is een onvervreemdbaare schat. Wij mogen ’er even weinig over beschikken, als over ons leeven. GOD geeve, dat zij, die zig door deezen handel verrijken, nog eens, voor het te laat zij, mogen zien, hoe misdaadig zij voor Hem zijn, die de vader aller menschen is! Zij zijn aanspreekelijk voor de barbaarsche mishandelingen, die hunne bedienden den slaaven aandoen. Ik zal mij wel wagten, u die te verhaalen.
Mijne moeder ziende, dat COOSJE en ik zeer waren aangedaan, nam hier uit geleegenheid, om ons deeze vermaaning te geeven: “maakt, zeide zij, toch altoos een huishoudelijk gebruik van uwe tedergevoeligheid, die, wel geleid zijne, de schoonste trek der menschelijke natuur uitmaakt; eene ongevoelige vrouw is een monster.” Het menschelijk leeven is omzet door tegenheden en smarten. ’Er zijn zelf menschen, wier geheele leeven lijden is! Zo men zig gewent, over iedere kleine onaangenaamheid, iedere ligte onpasselijkheid, te klaagen, of traanen te storten, dan maakt met zig onnut voor zig zelf, en lastig voor anderen; men moet zig in staat houden, om ons medelijden met anderen te doen werken.
In aansluiting bij het in deze site opgemerkte op 14 februari 2007, binnen een wat lichter kader, over de slavernij en het blijven bestaan / de bestrijding daarvan tijdens de Verlichting, in het onderstaande een onbekend stukje over slavernij.
Het fragment komt uit een vrijwel onbereikbare tekst; er zijn nog maar enkele exemplaren van de druk over. In hun Geschrift eener bejaarde vrouw (1802) vertellen de schrijfsters Wolff en Deken over de opvoeding van het jonge meisje Mietje, vanaf haar geboorte tot haar volwassen-worden. Die opvoeding gebeurt in een christelijk-verlichte sfeer. Mietje leert door ervaring, overtuiging; zij mag niets overnemen tenzij zij een waarheid inziet.
Het is het laatste boek van de schrijfsters. De tekst dateert van rond 1795. Het stukje komt uit deel I (p. 235-245).
Deze tekst heeft de vorm van gesprekken. In de volgende passage ontmoet men vader, moeder, Mietje zelf, en haar vriendin Coosje. Mietje is een jaar of twaalf oud. Op een gegeven moment komt slavernij ter sprake.
Misschien merkt men op deze manier hoe in een fictief maar opvoedkundig bedoeld geschrift, verlichte auteurs in ons vaderland het verschijnsel slavernij bestreden. Het is maar een voorbeeld...
MOEDER. Als ik mij bepaal op den tegenwoordigen toestand van Frankrijk, denk ik altoos aan deeze woorden van JACOBUS: “Weent gij rijken over de ellenden, die u zullen overkomen; uw goud en zilver is verroest, en die roest zal tegen u getuigen, en zal uw vleesch als een vuur verteeren! Het loon der werklieden, die uwe landen bearbeiden, en die gij verkort hebt, roept tot GOD.”
COOSJE. Ik begrijp niet, hoe menschen, die zulke plaatsen der heilige schrift kennen, volharden kunnen in zulke ondeugden, als daar worden opgenoemd.
VADER. Dat wij dit niet kunnen begrijpen, is een groot geluk voor ons: maar, mijne kinderen, de opvoeding, de voorbeelden, de omstandigheden, hebben zo veel invloed op onze denkwijze. Voorspoed maakt doorgaans ligtzinnig. De ligtzinnige denkt nooit, des ook niet aan de nadeelen, die hij anderen veroorzaakt. Hij is in deezen gelijk aan de jeugd, die in gezondheid zelden aan den dood denkt. Hoe zouden anders beschaafde menschen, ik wil niet eens zeggen christenen, immer deel kunnen neemen in den verfoeilijken slaavenhandel.
IK. Weet gij nog, COOSJE, dat, toen wij voor de eerste maal in de historie van JOZEF laazen, dat men menschen verkogt, wij het niet konden gelooven, maar aan onze moeders gingen vraagen? Toen die ons zeiden, dat dit zo was, konden wij ons niet genoeg verwonderen.
COOSJE. Ja, zeer wel weet ik dat nog; maar toen wij hoorden, hoe gruwzaam de slaaven in Oost en Westindien gehandeld worden, schreiden wij uit medelijden.
MOEDER. Niet slegts Europeaansche volken, die de vrijheid niet kennen, drijven deezen snooden handel; neen, ook zelf de inwooners van een land, wier voorvaders tagtig jaar om hunne vrijheid streeden!
VADER. Eene onzen dichtressen plaatste in een dichtstuk de volgende regels, over dit onderwerp. Zij maakte daar juist niet zeer haar hof door, bij de menschenkoopers, doch zij moest, zegt zij, haare verontwaardiging ééns wat lugt geeven. Haar afgrijzen van wreedheid en gierigheid deedt haar vergeeten, dat ook veelen in haare famille daar aan schuldig staan. Uwe moeder zal die regels wel eens opzeggen, ik weet, dat zij die kent.
MOEDER. Gaarn; zie hier het Fragment.
[volgt een ontzettend lang gedicht]
IK. Dat is ijsselijk! evenwel, wie, die een gevoelig hart heeft, kan de dichtresse laaken?
VADER. ’t Zijn deeze ongelukkige menschen, die ons duizend onnoodige dingen bezorgen; onze geliefde coffij en suiker, en veele producten, die gij niet bij naame kent, en die wij, om gezond en gelukkig te leeven, niet behoeven. De natuur geeft ieder land, deszelfs inwooners, alles, wat zij ter verkwikking en voeding noodig hebben.
IK. Nu, vader, ik zou wel willen aanneemen, om nooit meer een stukje suiker te eeten, zo ik daar door deeze arme menschen konde bevrijden: maar al dagt ik nu al eens zo redelijk, zouden anderen dit ook denken? Zo niet, wat zoude het hen baaten?
VADER. Niets in ’t minste! Deeze denkwijze moet eerst algemeen zijn; ten ware, dat GOD de wensch der dichteresse verhoorde! Behandelde men de Negers overal zo, als in Pensilvaniën, dan zouden wij alle de Westindische producten met een gerust gemoed kunnen gebruiken.
MOEDER. De volgende regels, uit datzelfde dichtstuk, zullen u een denkbeeld geeven, hoe zij daar behandeld worden.
’k Zoek troost in ’t weelig oord van Penn.
o Vreedzaam Pensilvaniën!
Daar wijze deugd het volk geleidt,
Geen slaaf zijn deerlijk lot beschreit.
Maar vindt in zijnen heer zijn vriend,
Zijn vader, dien hij dankbaar dient;
Wat strekt gij ’t Christendom tot eer!
Gij, die getrouw de zeedeleer
Van onzen meester steeds betragt,
Uw medeschepsel nooit veracht,
Om dat het ongelukkig is;
Maar handelt met een’ deerenis
Een’ goedheid, uw beginsels waard.
VADER. Het is nog niet genoeg, deeze arme menschen te mishandelen, men lastert hen ook nog. Men geeft hen niet slegts alle de ondeugden der Europeaanen, maar betwist hen ook de minste vonk van rede en menschelijkheid. Men geeft hen plaats bij de dieren. Dit is laster. Het zijn menschen zo als wij; want als zij in goede handen vallen, als zij met zagtheid bestuurd en onderweezen worden, ontdekt men proeven dier volmaaktbaarheid, die den mensch zo sterk karakteriseert. Dit getuigen alle verstandigen, die hen met bedaardheid waarneemen; zij staaven dit door treffende voorbeelden. Zij zeggen: “de Negers zijn verwaarloosde groote sterke kinders, en even zo vatbaar voor onderwijs.” Als hunne meesters hen wel behandelen, zijn zij zo dankbaar, zo getrouw, dat zij onze huisbedienden verre overtreffen! Alle hunne gebreken, de luiheid, de onmaatigheid, hunne domheid, zijn de vrugten der wreede slaavernij. Dit, mijne kinderen, kan u niet verwonderen, zo dra gij kunt begrijpen: “dat slaavernij dermaate strijdt tegen onzen aanleg als menschen, dat zij onze natuur geheel omkeert; en wel eens geen de minste ruïne daar van overlaat.” Zij verstikt de eerste kiemen der deugd. Slaavernij knakt het verstand, en trapt ook de geringste vonk van vernuft geheel uit; de slaavernij ontsteelt de rede, en wat is zonder haar den mensch!... In alle landen, daar de slaavernij heerscht, vindt men dit altoos bevestigd. De vrijheid alleen leidt den mensch op tot zijne bestemming. Zij ontwikkelt alle zijne deugden, alle zijne begaafdheden; zij verheft, zij verädelt hem. Want zij doet den mensch zijne eigene waardij door zijn geheel weezen gevoelen. De vrijheid maakt hem met zijne natuurlijk en burgerlijke voorrechten bekend. Zij ontgloeit zijnen moed, zij vermeerdert zijne kragten; hij durft, hij kan des zijne rechten handhaaven. Om haar, versmaadt hij het laag kruipend, bekrompen, kwalijk begreepen zelfsbelang. Hij ziet weelde, pragt, overdaad, alle gemakken des leevens beneden zig. Hoe gevoelig, vreest hij echter geene smarten, geen hoon, geene bespotting; en hoe dierbaar hem het leeven zij, hij offert het aan haar op, terwijl hij zijne beulen te veel veracht, om hen iets te antwoorden. Vrijheid alleen vormt waare helden: uw Vaderland en haare bondgenooten, de braave Zwitzers, hebben dit getoond.
Wat moet men denken van de Engelschen, die zo zeer stoffen op hunne vrijheid, en wat van veelen onzer landgenooten, als wij zien, dat zij zo al geene menschen-beulen, ten minsten menschen-koopers zijn?
IK. (driftig.) Ik zou zeggen: “gij zogenaamde vrienden der vrijheid handelt regtstreeks tegen uwe eigene beginsels aan. Gij zijt des of gek, of ondeugend.”
VADER. Gij zoudt u beschaafder kunnen uitdrukken, en men zoude u even goed verstaan. Dit is echter niet te ontkennen, dat men niemand kan achten, die, om zig te verrijken, een menschen-kooper wordt! Braave gevoelige burgers, zo wel in Engeland, als bij ons, hebben veele middelen voorgeslagen, om het lot der Negers min afschuwlijk te maaken; geen’ zijn nog ter uitvoer gebragt. Men heeft zelf een wetboek voor hen opgesteld, billijkheid en menschenliefde straalen ’er in door: evenwel, als men de zaak aandagtig beschouwt, is het, als of men, een mensch door list of geweld gedwongen hebbende slaaf te worden, zig volgens deeze wetten verpligt, hem niet erger dan een lastbeest te behandelen. Een heerlijk voorrecht inderdaad! En wie zal zorgen, dat deeze wetten worden uitgevoerd? Kan men zo dwaas zijn, van te denken, dat zij dit doen zullen, die de magt in handen hebben, en deeze wetten weinig rekenen? Als men weet, wie het doorgaans zijn, die naar America gaan, en met welk oogmerk, dan is daar geen hoop altoos toe.
MOEDER. Durf ik het waagen, hier bij te voegen, dat veele volken slaaven maaken, onder het voorwendsel, om die te bekeeren to het Christen geloof? Ik zie, mijne kinderen, dat gij elkander verwonderd aanziet. Dit kan niet anders! Gij denkt: “de Christelijke godsdienst handhaaft de rechten van den mensch; leert liefde en mededoogen; hij eischt rechtvaardigheid.” Ja, maar eischt ook gelijkheid; niet in de bezittingen. JESUS, was veel te groote wijsgeer, hij kende den mensch te wel, om dit tot eene wet gemaakt te hebben. Maar die gelijkheid, die GOD ons gaf, en ’t geweld alleen ons kan ontrooven. Slaavernij en Christelijke godsdienst zijn zo strijdig met elkander, dat geen Christen een slaaf hebben mag, of zig tot slaaf verkoopen. Alles, wat het vernuft daar tegen praat, doet bij de rede niets af.
VADER. Ik begrijp wel, dat zij, die nooit aan hunne pligten denken, dien schandelijken handel drijven kunnen. Ontschuldigt hen dit? Geensins. Zij hadden, met weinig aandagt, hunne pligten kunnen zien; kunnen opmaaken, dat geen mensch het recht kan hebben, zijn mede mensch te koopen, wijl hij zelf, die zig verkoopt, over zijne vrijheid niet kan beschikken. De vrijheid is een onvervreemdbaare schat. Wij mogen ’er even weinig over beschikken, als over ons leeven. GOD geeve, dat zij, die zig door deezen handel verrijken, nog eens, voor het te laat zij, mogen zien, hoe misdaadig zij voor Hem zijn, die de vader aller menschen is! Zij zijn aanspreekelijk voor de barbaarsche mishandelingen, die hunne bedienden den slaaven aandoen. Ik zal mij wel wagten, u die te verhaalen.
Mijne moeder ziende, dat COOSJE en ik zeer waren aangedaan, nam hier uit geleegenheid, om ons deeze vermaaning te geeven: “maakt, zeide zij, toch altoos een huishoudelijk gebruik van uwe tedergevoeligheid, die, wel geleid zijne, de schoonste trek der menschelijke natuur uitmaakt; eene ongevoelige vrouw is een monster.” Het menschelijk leeven is omzet door tegenheden en smarten. ’Er zijn zelf menschen, wier geheele leeven lijden is! Zo men zig gewent, over iedere kleine onaangenaamheid, iedere ligte onpasselijkheid, te klaagen, of traanen te storten, dan maakt met zig onnut voor zig zelf, en lastig voor anderen; men moet zig in staat houden, om ons medelijden met anderen te doen werken.
Plasterk en slavernij
woensdag 14 februari 2007
Nu Bos en Balkenende dik zijn, als Marlies Dekkers en Heleen van Royen (hm. Foute beeldspraak. Sorry meiden, het ontslipte mij) blijkt Ronald Plasterk opgelijnd als minister van Onderwijs. Ik weet niet goed wat ik daarvan moet denken. Misschien is dat wel gelukkig, juist voor het hoger onderwijs.
Zoals dat gaat: via een proces van associatie riep Plasterk een herinnering bij mij op.
Het is deze. Wanneer, in de laatste vijftien jaar, eerstejaars in mijn vak (Historische of Oudere letterkunde) hun eerste werkstukje moesten inleveren, met de opdracht aan de hand van de een of andere tekst iets over de Verlichting te zeggen, dan schreef een groeiend aantal met enig vertoon van zedelijke verontwaardiging: dat tijdvak is helemaal niet verlicht. Als reden gaven ze soms: de achterstelling van de vrouw. Meestal: het feit dat slavernij bestond.
Deze verontwaardiging werd wel enigszins gestimuleerd door boekjes die ze ook lazen; zoals Paasmans Het boek der verlichting. Daarin - laat ik voorzichtig blijven - werd op ietwat larmoyante wijze de ‘ergheid’ van een en ander beschreven, en het schuldbesef aangewakkerd.
Dat het tijdvak helemaal niet verlicht was - daar hadden ze gelijk in.
Geloof ik het Oude Testament, dan bleef het joodse volk ook een half millennium valse goden aanbidden en andere lelijke dingen doen. De wijsheid van Confucius was nog steeds niet bijzonder goed doorgedrongen tot de Rode Gardisten; noch de slavernij van de Goelag tot de kornuitjes van Memsahib Etty (maar misschien wilden die kornuitjes dat ook niet). En zelfs Balkenende heeft nooit goed begrepen dat Jan Pieterszoon Coen (van de VOC; ik zeg het er maar bij) van alles uit zijn hoofd kende, maar niet de Bergrede. Je kunt je voor hetzelfde geld kwaad maken over het feit dat heel Europa niet prompt christelijk geworden is na het scheuren van de voorhang van de tempel.
Mijn studenten vonden de mensen uit de tijd van de Verlichting eigenlijk maar vals en laf. Die wisten immers beter? Ja toch?
Mijn verbaasde argumentatie dat alles tijd nodig heeft, werd duidelijk niet begrepen. Blijkbaar was het voor hun zo, dat de dag na de dood van Spinoza alle knoppen omgedraaid zouden worden: alles botertje tot de boom. Ze hadden geen enkel idee dat een boer uit Bemmel er geen idee van had, wat een reder uit Vlissingen (doorgaans een heel aardige, gristelijke slavenhaler) uitvoerde. Laat staan dat die man uit Bemmel daar inderdaad iets aan zou willen hebben of kunnen doen.
Voor u en mij is het natuurlijk duidelijk dat toen onze verlichte, niet eens zo talrijke idioten geleidelijk door begonnen te krijgen dat er hier en daar iets mankeerde aan de humane idealen (eh... wat waren die eigenlijk? Daar dachten ze ook gauw een eeuw over. De meesten van ons, heden ten dage, weten het nog steeds niet) - wel, toen kwamen ze er geleidelijk erachter toch wel een paar leuke revoluties nodig te hebben. En daar waren we in Europa de eersten mee (Nederlands schouderklopje. We zijn eigenlijk toch wel goed hè). De democratische patriotten hadden over die slavernij bepaald wel duidelijke ideeën...
Maar mijn studenten; slachtoffers van wat we tegenwoordig projectgewijs, of competentiegericht onderwijs noemen, hadden geen enkel gevoel van omstandigheden en tijdsontwikkelingen. Zij wisten niets van geschiedenis. Ze hadden geen enkel gevoel voor evolutie. Zij wisten iets óf van de IJdelbergse catechismus, óf van de rampzalige toestanden onder de landarbeiders in Guatemala. Of helemaal niets (’Oh - die Jezus - dat is dus dezelfde als Christus?’). Zij hadden geen kaders, geen structuur.
Zij konden niet anders denken dan dat in elk tijdperk kennis, en de daarbij horende follow-up, instantaan is, en uit een soort digitale Febo-muur gegeten wordt.
Ach, Plasterk - waar begin je aan.
Ben je niet een beta? Kijk, de vroege verlichters ontdekten de bloedsomloop. Ze merkten dat het hart links zit (dit, in tegenstelling tot wat de Ouden beweerd hadden; wat altijd klakkeloos overgenomen was door de door Twan Bodar bewonderde middeleeuwers. Maar die mochten van de kerk geen onderzoek doen). Ze ontdekten geleidelijk aan de elementen, en wat al niet meer. Maar ook jouw hard-wetenschappelijke collega’s hebben niet kunnen verhinderen dat er alleen maar meer mensen komen die denken dat bijvoorbeeld homeopathie iets heel puiks is. Het is natuurlijk inderdaad heel Nederlands om te denken dat je elk probleem oplost door even te druppen en te pappen om vervolgens hard weg te lopen.
Maar misschien kun jij in het onderwijs wel zorgen voor wat meer ruimte voor geschiedenis. Dan ontstaat vanzelf meer inzicht in wat waarheid zou kunnen of moeten zijn.
En jij wordt voor mij de RonaldMcDonald van het onderwijs.
Nu Bos en Balkenende dik zijn, als Marlies Dekkers en Heleen van Royen (hm. Foute beeldspraak. Sorry meiden, het ontslipte mij) blijkt Ronald Plasterk opgelijnd als minister van Onderwijs. Ik weet niet goed wat ik daarvan moet denken. Misschien is dat wel gelukkig, juist voor het hoger onderwijs.
Zoals dat gaat: via een proces van associatie riep Plasterk een herinnering bij mij op.
Het is deze. Wanneer, in de laatste vijftien jaar, eerstejaars in mijn vak (Historische of Oudere letterkunde) hun eerste werkstukje moesten inleveren, met de opdracht aan de hand van de een of andere tekst iets over de Verlichting te zeggen, dan schreef een groeiend aantal met enig vertoon van zedelijke verontwaardiging: dat tijdvak is helemaal niet verlicht. Als reden gaven ze soms: de achterstelling van de vrouw. Meestal: het feit dat slavernij bestond.
Deze verontwaardiging werd wel enigszins gestimuleerd door boekjes die ze ook lazen; zoals Paasmans Het boek der verlichting. Daarin - laat ik voorzichtig blijven - werd op ietwat larmoyante wijze de ‘ergheid’ van een en ander beschreven, en het schuldbesef aangewakkerd.
Dat het tijdvak helemaal niet verlicht was - daar hadden ze gelijk in.
Geloof ik het Oude Testament, dan bleef het joodse volk ook een half millennium valse goden aanbidden en andere lelijke dingen doen. De wijsheid van Confucius was nog steeds niet bijzonder goed doorgedrongen tot de Rode Gardisten; noch de slavernij van de Goelag tot de kornuitjes van Memsahib Etty (maar misschien wilden die kornuitjes dat ook niet). En zelfs Balkenende heeft nooit goed begrepen dat Jan Pieterszoon Coen (van de VOC; ik zeg het er maar bij) van alles uit zijn hoofd kende, maar niet de Bergrede. Je kunt je voor hetzelfde geld kwaad maken over het feit dat heel Europa niet prompt christelijk geworden is na het scheuren van de voorhang van de tempel.
Mijn studenten vonden de mensen uit de tijd van de Verlichting eigenlijk maar vals en laf. Die wisten immers beter? Ja toch?
Mijn verbaasde argumentatie dat alles tijd nodig heeft, werd duidelijk niet begrepen. Blijkbaar was het voor hun zo, dat de dag na de dood van Spinoza alle knoppen omgedraaid zouden worden: alles botertje tot de boom. Ze hadden geen enkel idee dat een boer uit Bemmel er geen idee van had, wat een reder uit Vlissingen (doorgaans een heel aardige, gristelijke slavenhaler) uitvoerde. Laat staan dat die man uit Bemmel daar inderdaad iets aan zou willen hebben of kunnen doen.
Voor u en mij is het natuurlijk duidelijk dat toen onze verlichte, niet eens zo talrijke idioten geleidelijk door begonnen te krijgen dat er hier en daar iets mankeerde aan de humane idealen (eh... wat waren die eigenlijk? Daar dachten ze ook gauw een eeuw over. De meesten van ons, heden ten dage, weten het nog steeds niet) - wel, toen kwamen ze er geleidelijk erachter toch wel een paar leuke revoluties nodig te hebben. En daar waren we in Europa de eersten mee (Nederlands schouderklopje. We zijn eigenlijk toch wel goed hè). De democratische patriotten hadden over die slavernij bepaald wel duidelijke ideeën...
Maar mijn studenten; slachtoffers van wat we tegenwoordig projectgewijs, of competentiegericht onderwijs noemen, hadden geen enkel gevoel van omstandigheden en tijdsontwikkelingen. Zij wisten niets van geschiedenis. Ze hadden geen enkel gevoel voor evolutie. Zij wisten iets óf van de IJdelbergse catechismus, óf van de rampzalige toestanden onder de landarbeiders in Guatemala. Of helemaal niets (’Oh - die Jezus - dat is dus dezelfde als Christus?’). Zij hadden geen kaders, geen structuur.
Zij konden niet anders denken dan dat in elk tijdperk kennis, en de daarbij horende follow-up, instantaan is, en uit een soort digitale Febo-muur gegeten wordt.
Ach, Plasterk - waar begin je aan.
Ben je niet een beta? Kijk, de vroege verlichters ontdekten de bloedsomloop. Ze merkten dat het hart links zit (dit, in tegenstelling tot wat de Ouden beweerd hadden; wat altijd klakkeloos overgenomen was door de door Twan Bodar bewonderde middeleeuwers. Maar die mochten van de kerk geen onderzoek doen). Ze ontdekten geleidelijk aan de elementen, en wat al niet meer. Maar ook jouw hard-wetenschappelijke collega’s hebben niet kunnen verhinderen dat er alleen maar meer mensen komen die denken dat bijvoorbeeld homeopathie iets heel puiks is. Het is natuurlijk inderdaad heel Nederlands om te denken dat je elk probleem oplost door even te druppen en te pappen om vervolgens hard weg te lopen.
Maar misschien kun jij in het onderwijs wel zorgen voor wat meer ruimte voor geschiedenis. Dan ontstaat vanzelf meer inzicht in wat waarheid zou kunnen of moeten zijn.
En jij wordt voor mij de RonaldMcDonald van het onderwijs.
Abonneren op:
Posts (Atom)