Atte Jongstra fixt ‘t (1)

dinsdag 6 februari 2007

Deze maand, februari 2007, verscheen van Atte Jongstra: De avonturen van Henry II Fix. Jongstra doet het voorkomen dat hij hierin de biografie van de Zwollenaar Fix (1774-1844) gefixeerd heeft, op basis van diens gevonden egodocumenten (een soort dagboek met beschouwingen over het mensdom en natuurverschijnselen), aangevuld met gegevens uit het Zwolse gemeente-archief.

Jongstra heeft een onbekend Overijssels genie ontdekt. Hij verkondigt dit wijd en zijd. Bij dit alles horen: lezingen en een heuse tentoonstelling in het Historisch Centrum Overijssel. Landelijke en lokale bladen happen gretig in het voorgehouden lokaas.

Er is van dit alles geen woord waar.

Is dat erg? Nee. We hebben niet te maken met een nieuwe scheve schaats van Diekstra. Dit boek is een soort uitgebreid kryptogram. Het is een soort encyclopedie van weetjes en opvattingen uit de achttiende en negentiende eeuw. In korte hoofdstukjes die qua intonatie doen denken aan bijvoorbeeld werken van Sterne (Sentimental Journey) of De Wacker van Zon (Jan Perfect - hé, die wordt inderdaad in de bronnenlijst genoemd) vinden we de observaties van deze Fix, vanaf zijn geboorte tot zijn overlijden.

Daarbij wordt de werkelijkheid tamelijk dicht benaderd. Het streven de tijd zo nabij te komen begint al met het motto van het boek, genomen uit de auteur A.L. Barbaz. - Ik betwijfel overigens of de meeste van de in dit werk gebruikte citaten inderdaad van de daarbij genoemde auteurs zijn. Het kost te veel ruimte daarop in te gaan. - Barbaz is een tamelijk bekende (toneel)schrijver uit die tijd, nu totaal vergeten. Dat is tamelijk leuk voor die lezer die iets weet van het tijdvak - en op zich is het al opluchting genoeg niet te maken te hebben met een van die neuswijze teksten van Kriel Offermans die aan de hand van deel I van de werken van Lenin precies weet uit te leggen wat er met de Nederlandse Verlichting aan de hand is geweest. Kriel zou begonnen zijn met een motto uit Nietzsche of Habermas (in ieder geval een Duits schrijver).

Deze autobiografie (? journaal? vie romancée? u kiest maar. U mag het ook een fragmentenverzameling noemen; daar zou Atte vermoedelijk wel blij mee zijn, want het vervaardigen en publiceren van fragmenten was een rage rond 1800), deze verzameling van adversaria is gelardeerd met prenten van rariteiten, vreemde lichaamsdelen, interessante gebeurtenissen. De uitgave lijkt soms eerder een verzameling van curieuze illustraties, waarbij tekst geschreven is, dan op een editie van de geniale gedachten van Fix.

Dat procédé heeft zelf een traditie. Kijkt u es in De psychologie van de zwavel van - hé - Atte Jongstra; of in Vincent en het geheim van zijn vaders lichaam, door Rudy Kousbroek.
Eerlijk gezegd: ik denk dat Atte Jongstra bij een seizoenopruiming een paar mappen tegengekomen is met prenten en illustraties uit de 18e en 19e eeuw. Alle zaken heeft hij verbonden, door al die zaken te verbinden met voorvallen en gedachten uit het leven van één persoon: Henry II Fix. Dat heeft hij knap gedaan.

wordt vervolgd