Patriots-joodse belofte Den Haag (1797)

zondag 1 april 2007

In Den Haag werd oktober 1797 door aanhangers van de joodse Haskalah (Verlichting) een eigen genootschap opgericht: ‘Door Vlijt en Eensgezindheid’. Interessant is de formulering van hun belofte. Die verraadt, blijkens de laatste zinsnede, dat er enig debat moet hebben plaatsgevonden over de verhouding staat-religie.

Herkauwer citeert de tekst naar D.S. van Zuiden, De Hoogduitsche Joden in ’s-Gravenhage van af hunne komst tot op heden. Den Haag 1913, bijlage X. In die bijlage vindt men ook het lijstje leden van ‘Door Vlijt en Eensgezindheid’. Dat lijstje laat Herkauwer daarna volgen. Het kan de een of andere onderzoeker van dienst zijn.

‘Op voorstel van den Burger M. Edersheim (25 January 1798) werd besloten van de leden de navolgende belofte af te nemen.
“Ik lid der Maatschappij onder den spreuk “Door Vlijt en Eengezindheid” in den Haage beloove plechtig op mijn Burgertrouw ten aanzien van het Alwetend Opperwezen, daar ik steeds toegedaan ben de gevoelens van Vrijheid, Gelijkheid, der Rechten van den Mensch en Burger de een en ondeelbaarheid der Bataafsche Republiek, die gevoelens overal en ten allen tijde, wanneer zulks nodig moge te zijn, te helpen verdeedigen en voor te staan zonder mij hiervan om lief of leed te doen wederhouden en beloove verders hieraan ten allen tijde volgens mijne Godsdienstige gevoelens gestand te doen.
Dat beloove ik.”’

Volgt het lijstje leden. Mogelijk zijn zij niet allen joods. De naam Cornelis Heiligert lijkt immers te zijn de naam van een Leidse boekhandelaar. Hij was gedurende enige jaren de zakenpartner van de wat bekender Leidse patriotse boekhandelaar Cornelis van Hoogeveen Junior, alias ‘Apekees’. Is Van Laar-Mahuet niet eveneens een boekverkoper? Een dergelijke ondersteuning door niet-joden komt wel meer voor. Zo bestaat begin negentiende eeuw te Amsterdam het verlichte joodse gezelschap ‘Tot Nut en Beschaving’. Daarvan waren mensen als Jan Kinker ondersteunend lid.

M.C. Belinfante
I. Belinfante
Samuel Boas
I. Beukers
Bt. de Baas
Sal. L. Davids
Elias Levy Davids
Jacob L. Davids
Marcus Edersheim
I.I. Eindhoven
A. Ephraim
M. Ephraim
I. Eversen
Isaac Eliazar
Corn. Heiligert
A.D. Hollander
Coenraad Heymans
I. Heuvelman
Wolff B. Jacobs
Wolff Isaacs
Eliazar Israel
Zadok Juda
Isaac Kann
Benjamin Kann
M. Kann
W. van Kersbergen
I. van Laar-Mahuet
Joseph Levy
Isaac Leon
Salomon de Leon
L. Loup
A. de Mongé
Daniël Moses
M.L. Nathan
I. Oudorp
I.I. Polak
N. van Praag
A.S. Pimentel
E.H. Sax
A.W. Swart
B.I. Swerein
A. Spijkerman
I. de Vries
Abm. Wolff Jun.
Sem Wolff
Salamon Wolff
Leeman Wolff.